محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، در گفتوگو با تابناک به پرسشها و چالشهای پیرامون بحران کمبود آب و خشکسالی، تعطیلات ناگهانی، مدیریت حریم پایتخت و همچنین ساماندهی اتباع خارجی پاسخ داد.
آقای معتمدیان، دعوای میان استانداری و شهرداری بر سر حریم به کجا رسید؟ هر دو طرف مواضعی داشتند و روی آن اصرار داشتند.
دعوا که نیست البته. قانون مشخص وجود دارد بالاخره. اجازه بدهید ابتدا یک نکته را روشن کنم. در دوره پیشین استانداری، طی یک بخشنامه، اختیار صیانت از حریم شهر تهران به شهرداری تفویض شده بود. ما این اقدام را از دو منظر بررسی کردیم: اولاً مبانی قانونی آن محل ایراد بود. استاندار نمیتواند به این کیفیت، اختیار قانونی را تفویض کند. ثانیاً این اقدام در صیانت از حریم نیز توفیقی نداشتند و متأسفانه مشکلات گذشته نه تنها کاهش نیافت که در مواردی افزایش نیز یافت.
راهکار شما برای برونرفت از این وضعیت چه بود؟
ما که نمیتوانیم خودمان شخصا تشخیص دهیم. برای این امر مرجع قانونی وجود دارد. بالاترین مرجع قانونی در کشور، طبق قانون مصوب مجلس شورای اسلامی، شورای عالی شهرسازی است. همین اختیاراتی که به شهرداریها داده میشود، از طریق این قانون و این مرجع است و میتواند سلب شود. همه شهرداریها در سراسر کشور ملزم به رعایت مصوبات این شورا هستند. نکته دوم اینکه ما دغدغه داریم. آنها حتماً دغدغه صیانت از حریم را دارند. اما استانداری و وزارت کشور به عنوان دستگاه حاکمیتی که هیچ انتفاعی از این موضوع ندارند، وظیفه نظارت عالی را بر عهده دارند. کار ارزشمندی که ما انجام دادیم، مشخص کردن حریم تهران و شهرهای اطراف با مصوبه شورای عالی شهرسازی بود.
یعنی این شهرهایی که در جوار هم و یا حتی در دل هم قرار دارند، مساله شان مشخص شده؟
بله. این کار منجر به شناسایی حریمها شد و اصلا برازنده نبود که ۳۱ شهر دارای تداخل در حریم پایتخت شد. این یک کار بسیار مهم برای ایجاد حلقه نظارتی و جلوگیری از تخلفات بود. یعنی واقعا کار بزرگی انجام شد. وظیفه ما کار اجرایی نیست. شهرداریها در حریم وظیفه قانونی دارند. همچنین وزارت راه و شهرسازی، جهاد کشاورزی، امور اراضی و بنیاد مسکن هر کدام وظایفی دارند. آنچه ما انجام دادیم، این بود که هرگونه ساختوساز در حریم باید در کارگروه زیربنایی استانداری که محل قانونی تصمیمگیری با حضور حدود ۲۰ دستگاه تخصصی است، مطرح و بررسی شود. به عنوان مثال، یکی از مشکلات اصلی ما این است که چندین برابر توان اکولوژیک تهران بارگذاری کردهایم و امروز مردم با محدودیت تأمین آب مواجه هستند. مجبور میشویم که محدودیت قائیل شویم. علت آن عدم نظارت صحیح در گذشته بوده است. ما به عنوان دولت و استانداری هیچ نفع شخصی یا سازمانی در این موضوع نداریم.
حریمهای خودساخته هم داریم در تهران. مثلا موضوعی که درباره حریم جماران مطرح شده بود...
یک حریمهای امنیتی وجود دارد که بر اساس قانون انجام میشود. البته موضوع جماران را هم خوشبختانه حل کردیم.
اما در رابطه با حریم تهران باید گفت این جنجالها برای چیست؟ همه چیز مشخص است. الان هم کارها انجام میشود و مسالهای نیست. تصمیم آنجا قانونی است. حق نداریم جایگاه قانونی را زیر سئوال ببریم. حتما در کشور جایاههای مشخص قانونی برای اعتراض هم جود دارد. الان تصمیم فعلی، قانونی است و هر شهرداری در هر شهر آز آن تخطی کند، حتما به دستگاه قضایی معرفی میشود.
به بحث آب اشاره کردید. در برخی مناطق استان تهران، به ویژه مناطقی مانند اطراف کرج و تهران، مردم ظاهرا بیشتر از مناطق دیگر، با قطعی آب و برق مواجه هستند. آیا مدیریتی تبعیضآمیز در این زمینه وجود دارد؟
به جرأت میگویم که هیچ تبعیضی وجود ندارد. ما روزانه مصرف شرکتهای آب و برق را رصد میکنیم. هر جا که بیش از الگوی مصرف بوده است، حتی وزارتخانهها و دستگاهها، طبق دستور صریح رئیسجمهور، قطعی انجام شده است. اگر در بعضی مناطق قطعی بیشتر احساس میشود، به دلیل بحث فشار آب و نبود مخزن و پمپ در آپارتمانهاست. حدود ۸۰ درصد مردم تهران مجهز به مخزن و پمپ هستند و تعدیل فشار را کمتر حس میکنند، اما آن ۲۰ درصد قطعاً مشکل بیشتری دارند. توصیه ما نصب مخزن و پمپ برای مدیریت شرایط است.
الان وضعیت منابع آبی تهران چگونه است؟
مستحضرید که ما ششمین سال خشکسالی را پشت سر میگذاریم. مخازن سدهای پنجگانه تهران به جز طالقان، به کمتر از ۶ یا ۷ درصد رسیده است.
بارشهای اخیر تاثیری داشت؟
نه. امسال نیز مانند سالهای گذشته، میزان بارشها کمتر از حد نرمال بوده. همانطور که مستحضرید، بارش برف در حال حاضر نتیجه ملموسی ندارد؛ چرا که معمولاً در فصل خرداد و تیر ماه، هنگام ذوب شدن، به صورت سیلاب و روانآب وارد سدها شده و بخشی از نیاز آبی ما را تأمین میکند.
در حال حاضر، وضعیت منابع آبی ما مناسب نیست و قطعاً نیازمند مدیریت دقیق است. در برخی موارد، به دلیل سیاستهای نادرست گذشته، با شرمندگی چارهای جز اعمال محدودیتهایی برای مردم نداریم. در دورههای مختلف، بارگذاریهای جدیدی بر شهر تهران تحمیل شده است؛ علیرغم اینکه در مقاطع گوناگون، همگان اذعان داشتند که نباید چنین بارگذاریهایی انجام شود، اما این اتفاق رخ داد. در حال حاضر، بارگذاری در تهران بیش از پنج برابر توان اکولوژیکی شهر صورت گرفته است.
اتباع چه تاثیراتی داشتند در این داستان؟
بیشترین اثر در واقع به بارگذاری مربوط است. ببینید، تنها در سال ۱۴۰۳، بیش از ۱۲۶ هزار مجوز ساخت واحد مسکونی در استان تهران صادر شده است. اگر میانگین ۴ نفر برای هر واحد در نظر بگیریم، بارگذاری جدید عظیمی را در شرایط کمبود آب و بحران ترافیک و کمبود سرانهها به استان تحمیل کردهایم. در بسیاری از شاخصها شرایط مناسبی داریم، اما در شرایطی هم بحران داریم. خوشبختانه با دستور رئیسجمهور به وزارت راه و طرح موضوع در شورای عالی شهرسازی، بستهای برای محدودسازی بارگذاری جمعیت در تهران تصویب شد و در دولت نیز مطرح گردید. انشاءالله با بررسیهای دقیقتر، بتوانیم اعمال حاکمیت بیشتری در این زمینه داشته باشیم. آقای رئیس جمهور دستور بررسی دقیقتر دادند که اعمال حاکمیت مناسبی را در تهران داشته باشیم.
وضعیت ساماندهی اتباع خارجی در استان تهران به کجا رسید؟
سیاست ما این است که در وهله اول افرادی که به صورت غیرقانونی در استان حضور دارند، شناسایی و محترمانه، با رعایت اخلاق اسلامی و کرامتهای انسانی، طبق قانون به مرزها منتقل و به کشور خود بازگردانده شوند. در همین راستا و با تلاشهای شبانهروزی همکاران، بیش از ۵۳۰ هزار نفر از اتباع غیرمجاز از سطح استان تهران خارج شدهاند. عدد ۵۳۰ هزار نفر بسیار قابل توجه است.
از این طیف آیا بازگشت مجدد به کشورمان را هم شاهد هستیم؟
بالاخره هیچ کشوری به طور صددرصد نمیتواند همه مرز را کنترل کند. اما شرایط ما بهتر است و با اعتباراتی که برای این کار گذاشتیم و تلاشهای سپاه و ارتش، شرایط ما بهتری نسبت به همیشه داریم.
خواهش من این است که رسانهها از مردم درباره این موضوع نظرخواهی کنند. مطالبه اصلی مردم این بود که با افرادی که به صورت غیرمجاز وارد کشور میشوند و به قوانین ما بیاحترامی میکنند، برخورد قانونی صورت گیرد. هیچیک از ۱۵ کشور همسایه ما راضی نیستند چنین جمعیتی از اتباع غیرمجاز را در پایتخت خود بپذیرند.
اجازه دهید با اعداد و ارقام صحبت کنیم. زمانی که ما در ابتدای دولت مسئولیت را بر عهده گرفتیم، استان تهران از نظر سرانه آموزشی در رتبه ۲۸ کشور قرار داشت. خوشبختانه با تلاشهای انجامشده در زمینه اتباع و بازگرداندن غیرمجازها، ۷ پله ارتقا پیدا کردیم و به سرانه ملی رسیدیم. با رفتن بخشی از اتباع غیرمجاز، در عرض یک سال، ۳۲۰۰ کلاس درس در استان آزاد شد. این عدد ملموس است. اما در برخی مناطق که تراکم مهاجران غیرقانونی بالا بود، کلاسهای درس ما ۲۲۰ هزار دانش آموز غیرمجاز داشتیم با سیاستهایی که اعمال شد، تقریباً ۶۰ درصد از این دانشآموزان به کشور خود بازگشتند. البته برای بعضی ها هم فورجه داده شده است تا درسشان تمام شود.
هر دانشآموز هزینههای مشخصی برای دولت دارد. وقتی شما ۳۲۰۰ کلاس درس را اداره میکنید، مصرف آب، برق، گاز، هزینههای جاری مدرسه و حقوق معلمان همگی بر بیتالمال تحمیل میشود. طبیعی است که با کاهش این جمعیت، هزینهها نیز کاهش یافته است.
اما نکته مهمتر، کاهش جرائم است. بر اساس گزارش رسمی پلیس، بعد از این اتفاق، جرائم استان تهران در بخش جرائم اتباع، ۳۲ درصد کاهش پیدا کرده است. این عدد در جرائم قابل توجه است. زمانی که در بسیاری از محلات تهران مانند پل طبیعت تردد میکردید، تراکم جمعیت به گونهای بود که مردم احساس نگرانی داشتند. امروز این وضعیت بهبود یافته است.
نحوه برخورد با این افراد چگونه بوده است؟
تأکید میکنم که کسانی که از کانال رسمی وارد کشور شدهاند، ویزا و گذرنامه دارند یا اقامت قانونی دارند، مخاطب این سیاستها نیستند. این افراد مورد احترام مردم هستند و قانون به آنها تعلق میگیرد. حتی با کسانی که غیرمجاز هستند نیز به عنوان دشمن برخورد نمیشود. بالاخره مشکل داشتند که آمدند. ما آنها را محترمانه در اردوگاهها نگهداری میکنیم، هزینه انتقالشان به مرز را میدهیم و مراحل شناسایی، دستگیری و انتقال را طی میکنیم.
نکته قابل توجه این است که با اطلاعرسانی گستردهای که وزیر محترم کشور و البته خود بنده انجام دادیم و مهلت تعیین کردیم، تقریباً ۶۰ درصد از اتباع غیرمجاز در استان تهران به صورت داوطلبانه به اردوگاههای ما مراجعه کردند و مراحل بازگشت به کشورشان انجام شد. این آمار در سطح کشور کمتر از ۴۰ درصد بوده، اما در استان تهران خودمعرفها به ۶۰ درصد رسید که بازگردانده شدند.در بحث نان و مصرف آرد نیز کاهش قابل توجهی داشتهایم. آمارها کاملاً مشخص است. پیشنهاد میکنم تیمهای رسانهای به مناطقی که بیشترین حضور مهاجران غیرقانونی را داشتند اعزام شوند و نظرات مردم را جویا شوند. رضایتمندی ایجاد شده و اثرات مثبت آن را میتوانید از زبان مردم بشنوید.
در یک سال گذشته مباحثی درباره تغییر پایتخت مطرح شده است. بحث انتقال پایتخت یا تمرکززدایی از تهران چقدر جدی دنبال میشود؟
الان بحث اصلی سیاست تمرکززدایی و ساماندهی پایتخت است که با دستورات مؤکد رئیسجمهور به طور مرتب در جلسات پیگیری میشود. همان بستهای که درباره محدودسازی بارگذاری جدید در تهران عرض کردم، در همین راستا تهیه شده است. ما در بحثهای اقتصادی نیز اجازه توسعه جدید در استان تهران را نمیدهیم، مگر استثنائاتی که به عنوان زنجیره تکمیل فعالیتهای دانشبنیان باشد که آن هم در بسته مشخص شده است.
هم از لحاظ مسکونی و هم از لحاظ سرمایهگذاریهای اقتصادی، اجازه توسعه جدید در تهران را نمیدهیم. امیدواریم سرمایهگذاران عزیز به نقاط مختلف کشور بروند. این تمرکز شدیدی که در تهران ایجاد شده، امروز باعث ترافیک، آلودگی هوا، کاهش سلامت مردم و کمبود سرانهها شده است. امیدواریم با اعمال این سیاستها، وضعیت زندگی مردم در استان تهران بهبود پیدا کند.
سؤالی هم درباره تعطیلات مکرر بپرسم که این روزها به یک عادت تبدیل شده است. اگر تعطیل نشود، برای مردم عجیب است. دلایل واقعی این تعطیلات چیست و تا کی ادامه خواهد داشت؟
بخش عمده تعطیلات ما مربوط به اجرای قانون هوای پاک است. قانونگذار برای شرایط افزایش شاخصهای آلایندگی تکلیف مشخص کرده است. کارگروه اضطراری با ریاست استاندار و عضویت چندین دستگاه تشکیل میشود. محیط زیست، هواشناسی، مجموعه بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی نظرات خود را ارائه میدهند و استاندار تصمیمگیری میکند.
در شرایط اضطرار، گزارشنامه اجرایی وجود دارد. محیط زیست شاخص آلایندگی را اعلام میکند و هواشناسی وضعیت جوی را. قانون صراحت دارد و آییننامه اجرایی آن مشخص است. اینکه یک فرد بخواهد رأیگیری کند یا نظر شخصی بدهد، مطرح نیست. گزارشها داده میشود و استاندار تصمیم میگیرد.
اما حقیقتاً رویکرد ما این است که از تعطیلی مدارس استقبال نمیکنیم. تلاش ما این است که آسیبی به تعلیم و تربیت وارد نشود. اما در برخی شرایط، به خاطر حفظ سلامت دانشآموزان عزیز چارهای نیست. حتی دستگاههای اجرایی را هم در سال گذشته تعطیل کردیم. اما رویکرد ما این است که با آموزش همگانی، مخاطرات سلامت مردم را کاهش دهیم. مثلا یک جایی استفاده از ماسک میتواند مخاطرات را کم کند. کسانی که مشکلات قلبی، ریوی یا بیماریهای خاص دارند، در ایامی که شاخص آلودگی بالاست، باید حضور در معابر عمومی را کاهش دهند و اقدامات پیشگیرانه انجام دهند. ما در واقع دنبال این پیشگیری هستیم.
امیدواریم با کمک دستگاهها به ویژه مجموعه بهداشت که وظیفه اصلیاش اقدامات پیشگیرانه و آموزش است، بتوانیم این مخاطرات را به حداقل برسانیم. اعتقاد من این است که تعطیلی کردن راهکار نهایی نیست. اما به دلیل خلأهایی که در این بخش داریم و به جهت اهمیتی که برای سلامت مردم قائلیم، مجبوریم علیرغم میل باطنی محدودیتهایی اعمال کنیم. اما حتما تلاش ما این است که تعطیلیها به عنوان یک دغدغه به حداقل برسد.
در یک دقیقه پایانی، اگر بخواهیم به موضوع امنیت بپردازیم. با توجه به تهدیدات دشمنان، وضعیت پدافند غیرعامل در تهران چگونه است؟ پناهگاهها و هماهنگیهای لازم در شرایط بحران تا چه اندازه جدی گرفته شده است؟ آیا اگر حملهای انجام شود، ما امنیت بیشتری خواهیم داشت؟
حقیقتاً وضعیت پدافندی و آفندی ما نسبت به گذشته، به اذعان حتی کشورهای معارض، تفاوت چشمگیری کرده است؛ و قدرت نظامی ما مشخص است. هماهنگیهای خاصی میان دستگاهها در حوزه پدافند غیرعامل انجام گرفته و اقدامات مؤثری صورت پذیرفته است.
بدون تردید، توانمندیهای دفاعی ما نسبت به دوران جنگ تحمیلی قابل قیاس نیست. خوشبختانه با تدابیری که اندیشیده شده و همکاری نزدیک میان استانداری، سپاه، ارتش و سایر نهادهای امنیتی و نظامی، وضعیت مطلوبی در حوزه پدافند غیرعامل و آمادگی در برابر تهدیدات داریم. امیدواریم اتفاق خاصی نیفتد. اما مردم عزیز ایران بدانند که امنیت آنها خط قرمز نظام است و همه دستگاهها شبانهروز برای حفظ این امنیت تلاش میکنند. یعنی در این حوزهها شرایط بسیار خوبی داریم.
