بازار آهنآلات ایران در بهمنماه ۱۴۰۴ تصویری کمتحرک اما معنادار از وضعیت کنونی اقتصاد کشور ارائه داد. جاییکه قیمت میلگرد با نوسان محدود اعلام شد، اگرچه تغییرات عددی چندانی در تابلوها دیده نمیشود، اما در پشت این ثبات ظاهری، نوعی احتیاط عمیق و انتظار فراگیر جریان داشت. بازار در رکودی نرم اما فرسایشی قرار گرفته است، رکودی که نه از مازاد عرضه سنگین ناشی میشود و نه از سقوط آزاد تقاضا، بلکه حاصل ابهام سیاسی، کندی پروژههای ساختمانی، دشواری تامین مالی و رشد آرام نرخ ارز است.
اکنون فعالان این حوزه بیش از آنکه به موجودی انبارها یا ظرفیت تولید کارخانهها توجه کنند، چشم به اخبار سیاسی، سیاستهای ارزی و جهتگیری کلان اقتصاد دوختهاند. در چنین فضایی، تحلیلها و گزارشهای منتشرشده در منابع تخصصی از جمله آهن آنلاین نیز نشان میدهد که بازار بیش از هر زمان دیگری به متغیرهای بیرونی حساس شده و کوچکترین سیگنال سیاسی میتواند مسیر معاملات را تغییر دهد. از اینرو، پیشبینی آینده بازار آهنآلات و فولاد ایران در سال ۱۴۰۵ نیازمند بررسی مجموعهای از متغیرهای درهمتنیده همچون نرخ ارز و سیاست خارجی، بودجه عمرانی، وضعیت صادرات و هزینههای انرژی است.
کاهش تقاضای واقعی بهویژه از سمت پروژههای ساختمانی مهمترین عامل کمرمقی بازار در ماههای اخیر بوده است. بسیاری از سازندگان یا پروژه جدیدی آغاز نکردهاند یا طرحهای درحال اجرا را با حداقل سرعت پیش میروند. افزایش هزینه زمین، دستمزد، حملونقل و عوارض مختلف، حاشیه سود ساختوساز را کاهش داده و در عینحال نبود چشمانداز روشن از آینده بازار مسکن، انگیزه سرمایهگذاری را تضعیف کرده است. نتیجه این وضعیت، تعویق خرید مقاطعی مانند میلگرد، تیرآهن و پروفیل است. در چنینشرایطی فروشندگان نیز تمایل چندانی به کاهش قیمت ندارند و بیشتر به سیاست حفظ نرخ و مدیریت عرضه روی آوردهاند تا از افت شدید بازار جلوگیری کنند. بنابراین بازار در تعادلی شکننده میان رکود تقاضا و مقاومت قیمتی عرضهکنندگان قرار گرفته است.
برای ترسیم چشمانداز قیمت آهن آلات در سال ۱۴۰۵ باید ابتدا نقش نرخ ارز را در ساختار قیمتگذاری فولاد ایران در نظر گرفت. حتی در دورههایی که تقاضای داخلی ضعیف است، افزایش نرخ ارز میتواند قیمت محصولات فولادی را بالا ببرد، چراکه صادرات را جذابتر میکند و انتظارات تورمی را تشدید میکند. اگر روند رشد آرام ارز که در اواخر ۱۴۰۴ مشاهده شد در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه یابد، محتملترین سناریو افزایش تدریجی قیمت میلگرد، تیرآهن و ورق سیاه متناسب با تورم عمومی خواهد بود. در این حالت بازار با جهش ناگهانی روبهرو نمیشود، اما شیب ملایم صعودی در طول سال قابل انتظار است. چنین سناریویی به معنای تداوم معاملات محتاطانه و خریدهای مرحلهای خواهد بود، وضعیتی که در آن فعالان تلاش میکنند از ریسک نوسانات شدید در امان بمانند.
قیمت میلگرد از سال 98 تا 1404 با رشد 743٪ از 4 هزار و 170 تومان به 35 هزار و 181 تومان رسیده است. بیشترین افزایش در سال 99 رخ داد که قیمت میلگرد 99.97٪ بالا رفت. در سال 1400 این رشد به 28.5٪ کاهش یافت، اما در 1401 دوباره جهش 45.2٪ را تجربه کرد. کمترین افزایش مربوط به سال 1402 با 6.54 ٪ بود، اما در 1403 نرخ رشد دوباره به 29.31٪ رسید.
میلگرد بهعنوان پرمصرفترین مقطع فولادی در پروژههای ساختمانی بیشترین حساسیت را به وضعیت مسکن دارد. اگر در سال ۱۴۰۵ دولت، سیاستهای انبساطی در حوزه ساختوساز یا پروژههای عمرانی اتخاذ کند، تقاضای میلگرد میتواند بهسرعت افزایش یابد. حتی فعال شدن نسبی طرحهای زیرساختی میتواند بازار را از رکود خارج کند.
در چنینشرایطی قیمت میلگرد علاوهبر اثر نرخ ارز، از محل رشد واقعی تقاضا نیز تقویت خواهد شد. اما در سناریوی تداوم رکود ساختمانی، میلگرد بیشتر تابع انتظارات تورمی و نرخ دلار خواهد بود تا مصرف واقعی. با توجهبه ساختار تورمی اقتصاد ایران، کاهش معنادار قیمتها در سال ۱۴۰۵ چندان محتمل به نظر نمیرسد، مگر آنکه سیاستهای تثبیت ارزی شدید و همزمان رکود عمیق تقاضا رخ دهد.
تیرآهن نیز که بهطور مستقیم در اسکلت فلزی ساختمانها و پروژههای عمرانی استفاده میشود، چشماندازی مشابه اما کمی حساستر به بودجه عمرانی دارد. اگر اعتبارات عمرانی دولت در سال ۱۴۰۵ افزایش یابد و اجرای پروژههای زیربنایی سرعت بگیرد، تیرآهن میتواند رشد تقاضای ملموستری نسبت به میلگرد تجربه کند. در دورههای رونق ساختوساز، معمولا قیمت تیرآهن با شتاب بیشتری نسبت به سایر مقاطع افزایش مییابد، چراکه عرضه آن در کوتاهمدت انعطافپذیری کمتری دارد. اما درصورت تداوم محدودیت بودجه و رکود سرمایهگذاری، این محصول نیز در همان مدار نوسان محدود و رشد تدریجی حرکت خواهد کرد.
قیمت تیرآهن، در سالهای اخیر نوسانات زیادی را تجربه کرده است. پایینترین قیمت ثبتشده مربوط به سال ۱۳۹۸ است که قیمت هر کیلوگرم تیرآهن شاخه ۱۴ با حداقل قیمت ۴۵,۰۰۰ ریال معامله میشد. بالاترین قیمت تیرآهن نیز در تیرماه 1404 مشاهده شد، جاییکه قیمت تیرآهن به سقف 445.455 ریال رسید. در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، قیمت تیرآهن با ثبات نسبی همراه بود، اما از سال 1401 به بعد، روند افزایشی شدیدی آغاز شد. این افزایش در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به اوج خود رسید و در سال 1404 اوج قیمتی خود را تجربه کرد.
اما ورق سیاه وضعیت متفاوتتری دارد، چراکه این محصول علاوهبر ساختمان، در صنایع خودروسازی، ماشینآلات، مخازن و تجهیزات صنعتی کاربرد گستردهای دارد. بنابراین چشمانداز آن در سال ۱۴۰۵ تا حدی به وضعیت تولید صنعتی کشور و بازار جهانی فولاد وابسته است. اگر صادرات فولاد ایران تقویت شود یا قیمتهای جهانی افزایش یابد، ورق سیاه میتواند از این محل رشد قیمتی بیشتری را تجربه کند. در مقابل، رکود صنعتی داخلی میتواند تقاضای آن را محدود نگه دارد. به همیندلیل احتمال دارد در سال ۱۴۰۵ نوسانات ورق سیاه بیش از سایر مقاطع به تحولات خارجی وابسته باشد.
پروفیل نیز که از ورق سیاه تولید میشود، از همین الگو تبعیت میکند. هرگونه افزایش در قیمت ورق بهسرعت در بازار پروفیل منعکس میشود. از سویدیگر، رونق ساختوساز شهری و افزایش تقاضا برای سازههای سبک، درب و پنجره و سولهها میتواند مصرف پروفیل را افزایش دهد. درصورت بهبود نسبی بازار مسکن در نیمه دوم ۱۴۰۵، احتمال رشد سریعتر قیمت پروفیل نسبت به نیمه نخست سال وجود دارد.
با کنار هم قرار دادن این عوامل میتوان سه سناریوی اصلی برای بازار آهن در سال ۱۴۰۵ ترسیم کرد. سناریوی نخست، ثبات نسبی با رشد ملایم است. حالتی که در آن نرخ ارز با شیب کنترلشده افزایش مییابد، پروژههای عمرانی بهصورت محدود فعال میشوند و قیمتها بهتدریج و متناسب با تورم بالا میروند. این سناریو محتملترین وضعیت درصورت نبود شوک سیاسی یا ارزی شدید است. سناریوی دوم، جهش تورمی است که درپی شوک ارزی یا تحولات سیاسی ناگهانی رخ میدهد. در این حالت تقاضای سرمایهای افزایش یافته و خریداران برای جلوگیری از گرانتر شدن، به بازار هجوم میآورند و قیمت میلگرد، تیرآهن و ورق سیاه در مدت کوتاهی جهش میکند. سناریوی سوم، رکود عمیقتر همراه با تثبیت ارزی است، حالتیکه در آن تقاضای مصرفی همچنان ضعیف میماند و قیمتها تنها نوسانات محدود و مقطعی را تجربه میکنند.
برای بازار آهن در سال ۱۴۰۵، رفتار بازیگران نیز اهمیت زیادی دارد. تولیدکنندگان احتمالا بر مدیریت عرضه و تمرکز بر صادرات تاکید خواهند کرد تا از فشار رکودی داخلی بکاهند. توزیعکنندگان بهسمت خریدهای کوتاهمدت و کاهش موجودی انبار حرکت میکنند تا در برابر نوسانات احتمالی آسیبپذیر نباشند. خریداران پروژهای نیز استراتژی خرید مرحلهای را در پیش خواهند گرفت و تلاش میکنند زمان ورود به بازار را با سیگنالهای اقتصادی هماهنگ کنند.
بهطور کلی بازار آهنآلات ایران در آستانه سال ۱۴۰۵ در وضعیتی ایستاده که بیش از هر زمان دیگری به تحولات کلان اقتصادی وابسته است. ظرفیت تولید فولاد کشور همچنان بالاست و زیرساخت صنعتی آن پابرجا است، اما مسیر قیمتها نه فقط در کارخانهها، بلکه در حوزه سیاستگذاری ارزی، روابط خارجی، بودجه عمرانی و انتظارات تورمی تعیین میشود. محتملترین تصویر برای سال آینده، رشد تدریجی و نوسانی قیمتها در بستری از معاملات محتاطانه است. با اینحال، اقتصاد ایران همواره مستعد شوکهای پیشبینینشده است و همین موضوع باعث میشود فعالان بازار آهن در سال ۱۴۰۵ نیز همچنان با ذهنی آماده و استراتژیهای منعطف حرکت کنند.
