همشهری آنلاین - محمد سرابی: موضوعی که بر جان معتادان هم تأثیر منفی خواهد داشت. آخرین تحولات در چند و چون وضعیت اصلیترین ماده مخدر مصرفی در کشور را در این متن خواهید خواند.
شاخص کاهش کشفیات
مدیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر درباره ورود تریاک از افغانستان تحت کنترل طالبان به همشهری میگوید: «نمیشود گفت تریاک بازار موادمخدر ایران را کنترل میکند. کشفیات که این را نشان نمیدهد. در کنار اینکه مبارزه با مخدرهای سنتی با جدیت در دستور کار قضایی و انتظامی است، الان نگرانیهایی درباره مخدرهای صنعتی وجود دارد. بهنظر ما هم باید نگران این قسمت بود.»
حسین ذوالفقاری بیان میکند: «در گذشته سؤال میشد که مقدار کشفیات چند درصد از مقدار واقعی ورود موادمخدر به کشور است. در گذشته سالانه ۷۰۰- ۸۰۰ تن تریاک کشف میشد و میشود تصور کرد ورود تریاک چقدر زیاد بود که این مقدار از آن کشف میشد. سال گذشته میزان کشفیات تریاک فقط ۱۲۰ تن بود. همین شاخص نشان میدهد که موادمخدر با منشا تریاک در کشور کاهشی قابل ملاحظه داشته است.»
او در ادامه میگوید: «سال گذشته مسئولان مربوطه موادمخدر افغانستان که به ایران آمدند، گفتند فرمانی از طرف دولت طالبان صادر شده که کشت موادمخدر را بهشدت کاهش داده است اما این مسئولان مطرح کردند که اگر نتوانند با کمکهای بینالمللی کشت جایگزین برای تامین منافع کشاورزان افغانی ایجاد کنند، بیم آن میرود که مجددا کشت موادمخدر توسعه پیدا کند. یعنی کشاورزانی که چند دهه از راه کشت موادمخدر زندگی میکردند ممکن است دوباره به این موضوع روی بیاورند.»
کاهش خلوص تریاک
مدیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر با ذکر یک نکته دیگر تأکید میکند: «البته تصور میکنیم مقدار محصولی که در افغانستان برداشت میشود برای تولید موادمخدر روانگردان کاربرد پیدا کرده است.» با این حساب یک دلیل کاهش کشفیات تریاک و افزایش موادمخدر صنعتی، تبدیل مواد افیونی بهدست آمده به مخدرهای جدید است.
در چند سال گذشته نه فقط مقدار مواد کشف شده کاهش پیدا کرده بلکه خلوص آنها هم کم شده است زیرا قاچاقچیان مواد اضافی و گاهی سمی به تریاک اضافه میکنند تا حجم آن را افزایش دهند. بهگفته ذوالفقاری کارخانههایی که از مواد کشف شده برای تولید دارو استفاده میکردند اعلام کردهاند که خلوص کشفیات اخیر از ۲۶ درصد به ۱۰ درصد و گاهی ۶ درصد رسیده است. برای تامین مواداولیه داروهای مسکن سهم وارداتی که برای ایران تعیین شده ۵۰ تن است که وزارت بهداشت میتواند این میزان را وارد کند.
روش دیگر تامین مواداولیه داروهای مسکن و دارویهای ترک اعتیاد در صنایع داروسازی ایران، کاشت کنترل شده شقایق الیفرا است.
تولید در حکومت طالبان
آذر سال گذشته خبری منتشر شد که سازمان غذا و داروی ایران به دولت طالبان پیشنهاد خرید تریاک توقیف شده در افغانستان را داده است. البته این کار انجام نشد. این خرید از نظر قانونی ناممکن است زیرا افغانستان اجازه هیچگونه بهرهبرداری اقتصادی از تریاک خود را ندارد و همه کشفیات باید سوزانده شود. این محدودیتها از طرف هیأت بینالمللی کنترل موادمخدر (INCB) تعیین شده و ایران و افغانستان و دیگر کشورهای عضو هم آن را امضا کردهاند.
تحولات داخلی افغانستان هم بر کاشت خشخاش تأثیر گذاشته است. افغانستان بیش از ۲ دهه بزرگترین تولیدکننده تریاک جهان بود. اما پس از ممنوعیت کشت خشخاش از سوی طالبان در سال ۲۰۲۲، آمارهای دفتر مبارزه با موادمخدر و جرائم سازمان ملل از کاهش چشمگیر مزارع خشخاش خبر داد. از بینبردن مزارع خشخاش بیشتر در مناطق جنوبی این کشور انجام شده است و نیروهای دولتی بوتههای آماده برداشت را تخریب میکنند؛ در نتیجه کشاورزان به مناطق شمالی کوچ کردهاند و با اجاره زمینهای کشاورزی در نقاط دور از دسترس اقدام به کاشت خشخاش میکنند. روسای شبکههای تجارت تریاک این روند را کنترل و گاهی کشاورزان را راهنمایی میکنند. بخشی از تریاک تولیدی هم از مرزهای شمالی این کشور به تاجیکستان، ترکمنستان و از آنجا به روسیه میرود.
