تاکنون کتاب ها، مقالات و تحلیل های مختلفی با محوریت ارزیابی سیاست خارجی آمریکا و ابعاد مختلف آن نوشته شده است. در واقع، اندیشمندان و صاحب نظران مختلف به شیوه ها و چشم اندازهای گوناگون، سعی داشتهاند سیاست خارجی آمریکا، ماهیت آن و پیشرانهایش را توضیح داده و قابل فهم کنند. با این همه، شاید بخش اعظم سیاست خارجی آمریکا را بتوان در یک گزاره ساده که در میان دولتمردان آمریکایی به شدت مشهور است خلاصه کرد: آمریکا در مورد چیزی که مالِ خودش است مذاکره ندارد اما در مورد چیزی که مال دیگران است، مذاکره می کند!
شاید هیچکس مثل ما ایرانی ها در طی سال های اخیر این مساله را به خوبی متوجه نشده باشد. به عنوان مثال، در مساله برجام شاهد بودیم که بخش اعظم گفتگو با آمریکا بر سر دارایی های بلوکه شده خودمان و لغو تحریمهای ظالمانه و غیرقانونی علیه ایران بود و در ازای آن ایران تعهد به محدود شدن برنامه هسته ای خود داد. در این بین، آمریکا از خودش، فارغ از آنچه مال ایران بود، تعهدی نداد. در نهایت نیز این آمریکا بود که مفاد توافق با ایران را زیر پا گذاشت و ضمن دریافت امتیازت خود از برجام به صورت نقد، به هیچکدام از تعهداتش عمل نکرد.
بازخوانی این گزاره در سیاست خارجی آمریکا از آنجا اهمیت دارد که بار دیگر و در وضعیت فعلی نیز کشورمان در موقعیتی مشابه با آمریکا قرار دارد. اکنون تفاهمنامه ای با طرف آمریکایی امضا شده که تقریبا اغلب بندهای آن توسط کاخ سفید نقض شده است. حال در این وضعیت، صرفا تغییر معادله و وادارسازی آمریکا به اجرای تعهداتش است که می تواند برای ایران دستاوردساز باشد و الا این تصور که فکر کنیم ما به تعهدات خود به درستی عمل می کنیم و طرف آمریکایی نیز چنین خواهد کرد، سرابی بیش نیست.
تجربیات تاریخی نشان داده اند طرف آمریکایی صرفا با زبان زور و تهدید عینی منافعش است که به حقوق دیگر ملت ها احترام می گذارد. والا در غیراینصورت، صرفا می خواهد زمان را با صحبت در مورد منافع و حقوق سایر ملت ها تلف کند و حاضر به اجرای تعهدات خود نیست. از این رو، مواجهه با آمریکا از سوی کشورمان بر پایه قواعد و ملاحظات پیشین، یک خطای محض و راهبردی است.
