عصرایران- در دنیای جانوران، کمتر موجودی را میتوان یافت که توانایی بقا در شرایط سخت را به اندازه ماهی ششدار آفریقایی (Protopterus annectens) داشته باشد. این گونه که در رودخانهها و تالابهای آفریقا زندگی میکند، هنگام خشک شدن زیستگاهش وارد حالتی به نام رخوت تابستانی (Aestivation) میشود؛ وضعیتی که در آن فعالیتهای حیاتی بدن به حداقل میرسد.
ماهی پیش از آغاز این دوره، خود را درون پیلهای از مخاط دفن میکند و با کاهش چشمگیر سوختوساز بدن، میتواند سه تا پنج سال بدون آب و غذا زنده بماند. در این مدت، مصرف انرژی به حداقل میرسد و بدن با سازوکارهای ویژه، آب و منابع داخلی خود را حفظ میکند.
با بازگشت بارندگی و پر شدن دوباره تالابها، ماهی از پیله خارج میشود و فعالیت طبیعی خود را از سر میگیرد؛ گویی تنها یک خواب طولانی را پشت سر گذاشته است.
توانایی خارقالعاده این جانور سالهاست توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. دانشمندان با بررسی تغییرات ژنتیکی و سلولی بدن ماهی در دوران رخوت، تلاش میکنند راهکارهایی برای افزایش مقاومت سلولها در شرایط کمبود اکسیژن، نگهداری بهتر اندامهای پیوندی، درمان آسیبهای شدید و حتی فراهم کردن زمینه سفرهای فضایی طولانیمدت پیدا کنند.
اگرچه انتقال چنین قابلیتی به انسان هنوز در حد پژوهش و فرضیههای علمی است، اما ماهی ششدار آفریقایی همچنان یکی از ارزشمندترین مدلهای زیستی برای مطالعه سازوکارهای بقا در شرایط سخت به شمار میرود و هر سال موضوع تحقیقات تازهای در حوزه زیستشناسی، پزشکی و علوم فضایی است.
