به گزارش همشهری آنلاین، برای قرنها داستانهایی درباره پرندگان غولپیکری نقل میشد که در جزایر دورافتاده و سرزمینهای ناشناخته زندگی میکردند. بسیاری این روایتها را افسانه میپنداشتند، اما در جزیره ماداگاسکار واقعاً پرندهای زندگی میکرد که از هر نظر شگفتانگیز بود. «فیلمرغ» یکی از بزرگترین پرندگان تاریخ به شمار میرفت؛ پرندهای بیپرواز که چند قرن پیش منقرض شد.
این پرنده که قدی بلندتر از بیشتر انسانها داشت، هزاران سال بخشی از زیستبوم ماداگاسکار بود. با این حال، سرانجام ناپدید شد و تنها استخوانها، تکههای پوسته تخم و پرسشهای بیپاسخ درباره علت انقراضش را برای ما باقی گذاشت.
دانشمندان همچنان بقایای این پرنده را بررسی میکنند تا اطلاعات بیشتری درباره شیوه زندگی، رفتار و محیط زندگی آن به دست آورند. پژوهشها نشان میدهد فعالیت انسان، تغییر زیستگاه و جمعآوری تخمها احتمالاً همگی در نابودی این گونه نقش داشتهاند، اما ترتیب دقیق این رویدادها هنوز مشخص نیست.
به گزارش فرادید؛ فیلمرغ به گروهی از پرندگان بیپرواز تعلق داشت که خویشاوند شترمرغ، شترمرغ استرالیایی و کیوی امروزی هستند. بزرگترین نمونههای این پرنده بین ۳۵۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم وزن داشتند و قد آنها به بیش از سه متر میرسید؛ ویژگیهایی که آن را به سنگینترین پرندهای تبدیل میکند که تاکنون روی زمین زندگی کرده است.
برخلاف تصور رایج، فیلمرغ فقط یک شترمرغ غولپیکر نبود و ظاهر ویژه خود را داشت. پاهای بسیار قدرتمندش برای تحمل وزن سنگین بدن ساخته شده بود و به دلیل ناتوانی در پرواز، تمام عمر خود را روی زمین میگذراند. این پرنده در جنگلها و دشتهای ماداگاسکار زندگی میکرد و از گیاهان تغذیه میکرد.
اما مشهورترین ویژگی آن تخمهای غولآسایش بود. هر تخم حدود ۱۰ کیلوگرم وزن و نزدیک به ۳۳ سانتیمتر طول داشت. تاکنون هیچ پرنده شناختهشدهای تخمی بزرگتر از آن نگذاشته است. امروزه نیز تکههای پوسته این تخمها در نقاط مختلف ماداگاسکار پیدا میشود و سرنخهای ارزشمندی درباره این گونه در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
استخوانهای فیلمرغ، تاریخ سکونت انسان در ماداگاسکار را زیر سؤال برد
سالها تصور میشد انسانها حدود ۲۵۰۰ تا ۴۰۰۰ سال پیش وارد ماداگاسکار شدهاند، اما کشف استخوانهای فیلمرغ با آثاری شبیه بریدگی ناشی از ابزار سنگی، این فرضیه را به چالش کشید.
این استخوانها در نزدیکی رودخانه کریسمس در ماداگاسکار پیدا شدند و قدمت آنها حدود ۱۰ هزار سال برآورد شده است. بررسیها نشان میدهد این بریدگیها احتمالاً هنگام تکهتکه کردن لاشه پرنده ایجاد شدهاند. اگر این نتیجه درست باشد، انسانها هزاران سال زودتر از آنچه پیشتر تصور میشد به ماداگاسکار رسیدهاند.
این کشف پرسشهای تازهای درباره نخستین ساکنان جزیره ایجاد کرده است. هنوز مشخص نیست آن انسانهای اولیه چه کسانی بودند، از کجا آمده بودند و چرا بعدها از آثار باستانشناسی ناپدید شدند. با این حال، شواهد نشان میدهد انسان و فیلمرغ احتمالاً هزاران سال در کنار یکدیگر زندگی کردهاند.
راز انقراض فیلمرغ
در گذشته، بسیاری از پژوهشگران معتقد بودند که این پرنده بلافاصله پس از ورود انسانها بر اثر شکار بیرویه منقرض شده است، اما پژوهشهای جدید تصویر پیچیدهتری ارائه میکنند.
بر اساس این مطالعات، فیلمرغ شاید بیش از ۹ هزار سال در کنار انسانها زندگی کرده و تنها چند قرن پیش به طور کامل از میان رفته باشد. این موضوع نشان میدهد نابودی این گونه نتیجه یک رویداد ناگهانی نبوده، بلکه حاصل روندی طولانی و تدریجی بوده است.
ماداگاسکار زمانی زیستگاه جانوران منحصربهفردی مانند لمورهای غولپیکر، پرندگان بیپرواز بزرگ و گونههای دیگری بود که در هیچ جای دیگر جهان یافت نمیشدند. بسیاری از این جانوران برای مدت طولانی در کنار انسانها زندگی کردند و احتمالاً مجموعهای از عوامل مختلف به مرور زمان باعث نابودی آنها شد.
چه عواملی باعث نابودی این پرنده شدند؟
هیچ سند تاریخی دقیقی از آخرین دورههای زندگی فیلمرغ وجود ندارد، اما شواهد باستانشناسی سرنخهایی در اختیار دانشمندان گذاشته است. بقایای پوسته تخمهای این پرنده در کنار آثار آتش انسانها پیدا شده و نشان میدهد تخمهای آن به عنوان غذا مصرف میشدهاند. احتمالاً پرندگان بالغ نیز شکار میشدند.
در کنار شکار، تغییر زیستگاه نیز نقش مهمی داشته است. با افزایش جمعیت انسان، جنگلها برای کشاورزی و ایجاد سکونتگاهها تخریب شدند. این تغییرات، محل مناسب برای تغذیه و لانهسازی این پرنده بزرگ را به تدریج از بین برد.
بیشتر پژوهشگران زمان انقراض فیلمرغ را بین قرن هفدهم و هجدهم میلادی میدانند، هرچند تاریخ دقیق آن هنوز مشخص نیست. زمانی که طبیعتشناسان اروپایی مطالعه حیات وحش ماداگاسکار را آغاز کردند، این غول بیپرواز دیگر اثری از خود بر جای نگذاشته بود.
