قائد شهید امت و رهبرفرزانه انقلاب حضرت امام خامنه ای ( قدس سره) در دیدار های ارزشمند خویش با قشر فرهنگیان جامعه که همه ساله در آستانه روز معلم صورت می پذیرفت ، همواره درخصوص مسائل اصلی نظام آموزش و پرورش و جایگاه معلمان منویات راهگشایی مطرح می فرمودند.
بازخوانی بیانات رهبر شهید انقلاب نشان میدهد که «معلم» نهفقط آموزشدهنده، بلکه محور تربیت نیروی انسانی و پیشرفت کشور است. با این حال، تحقق این نگاه در گرو توجه همزمان به جایگاه، توانمندی و مطالبات این قشر اثرگذار است.
معلمی که امروز وارد کلاس درس میشود، دیگر فقط یک آموزشدهنده ساده نیست. او همزمان نقش یک مدیر، یک روانشناس، یک الگو و گاهی حتی یک تکیهگاه عاطفی را برای دانشآموزان ایفا میکند.
امروز فرصتی است برای بازخوانی بیانات گرانبهای رهبر شهیدمان «آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای» و تأکیدات ایشان بر نقش تعیینکننده معلم در آینده کشور که اکنون بیش از هر زمان دیگری، به مرور و توجه به آن نیازمند هستیم:
«معلم» فراتر از یک آموزشدهنده
رهبر شهید انقلاب، فرمودند: معلم فقط آموزنده علم نیست بلکه پرورنده هویت دانشآموز است؛ به این توجه کنید. توجه کنید که شما دارید شخصیّت این جوان و نوجوان را میسازید. اگر عمیق کار کنید... هویت او ساخته میشود.
فرزندان ما بعد از ورود به دوره ابتدائی تا حداقل ۱۲ سال بعد از آن، بخش مهمی از عمر خود را در مدرسه و تحت نظر معلمان میگذراند. در ذهن دانشآموز، معلم فقط یک مدرس نیست؛ یک مرجع است. حتی گاهی بالاتر از والدین. دانشآموزان در ذهن خود جایگاهی والا برای سخنان معلم قائلاند که این موضوع نشانگر تاثیر شگرف معلمان بر دانشآموزان خود دارد. تربیت و شخصیتسازی دانشآموزان تنها بخشی از مواردی است که توسط معلمان شکل میگیرد. با توجه به این موضوع است که به نظر میرسد میتوان معلم را از مهمترین سرمایههای انسانی کشور دانست که نیروی انسانی آینده کشور را میسازد. به فرموده رهبر شهیدمان «آموزشوپرورش واقعاً یک دستگاهی در ردیف دستگاههای دیگر کشور نیست؛ این را باید همه بپذیرند. سایر دستگاهها بهکارگیرنده نیروی انسانیاند، آموزشوپرورش ایجادکننده نیروی انسانی است. هویت منابع انسانی در آموزشپرورش شکل میگیرد».
مأموریت ملی معلم برای پیشرفت کشور
وقتی این نگاه در دانشآموزان ایجاد شود که درس خواندنشان «قطعهای از مجموعه پیشرفت کشور است» و دارد با این حرکت خود، «این ماشین عظیم را، که اسمش کشور است، حرکت میدهد و پیش میبرد» باعث ایجاد انگیزه برای درس خواندن در وجودش میشود. رهبر شهید انقلاب در بیانات خود در سال ۱۴۰۳ و در دیدار معلمان «هویت [ملی] دادن به دانشآموز» را از ضرورتهای وظایف معلمی بیان کردند و خاطرنشان فرمودند: «شما [معلمان] به این دانشآموزتان نگاه ملی بدهید؛ این دانشآموز خودش را جزئی از یک مجموعه، از یک کل احساس کند؛ بداند اینکه دارد حالا درس میخواند، این جزئی از یک حرکت جمعی و عمومی است، قطعهای از مجموعه پیشرفت کشور است؛ بدانید این کلاس شما یک نقطه جداافتاده از مجموعه نیست؛ این، یکی از اجزای مجموعه است که دارد با حرکت خود، این ماشین عظیم را، که اسمش کشور است، اسمش جامعه است، اسمش نظام است، حرکت میدهد و پیش میبرد؛ با این نگاه به شغل خودتان نگاه کنید، و این نگاه را به دانشآموز منتقل کنید».
ایشان در سخنرانیهای دیگرشان در سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۲ عبور از گردنههای دشوار پیشرفت را بدون کمک آموزشوپرورش غیرممکن میدانند و معلمان را افسران سپاه پیشرفت کشور مینامند.
توجه به معلم؛ وظیفه نظام آموزشی
رهبر شهیدمان در کنار مطالبات به حقشان از معلمان، دغدغههایشان را نیز نادیده نمیگرفتند و همیشه این موضوع را به مسئولین گوشزد میکردند که باید در کنار خواستههایی که از معلمان وجود دارد، به نیازهای آنها هم توجه شود. ایشان در دیدار با معلمان در سال ۱۴۰۲ فرمودند: «ما از معلم توقع داریم احساس مسئولیت کند و این توقع، توقعِ بجایی است؛ اما در مقابل، در قبال معلم هم باید احساس مسئولیت بشود. باید انصاف را رعایت کرد؛ وقتی نظام از جامعه معلمی توقعی دارد، باید در قبال این جامعه احساس مسئولیت هم بکند. این احساس مسئولیت [هم] در همه ابعاد است؛ فقط مسئله معیشت نیست. البته مسئله معیشت خیلی مهم است، اما فقط مسئله معیشت نیست، مسئله تجربهآموزی است، مسئله مهارتآموزی است؛ اینها جزو وظایف است، اینها کارهایی است که باید انجام بگیرد؛ یعنی اینها احساس مسئولیت دستگاه در قبال معلم است؛ [مثل] آموزشهای ضمن خدمت و همین رسیدگی به دانشگاه فرهنگیان».
لزوم استفاده از نظرات مرحوم آیت الله مطهری در مسائل آموزش و پرورش
به مناسبت روز معلّم، یاد شهید عزیز بزرگوارمان مرحوم آیتالله مطهّری (رضواناللهتعالیعلیه) را گرامی میداریم؛ حقیقتاً معلّم بود... من جدّاً توصیه میکنم از نظرات آن بزرگوار، چه در زمینهی مسائل آموزشوپرورش و چه در زمینههای دیگر، هرچه میتوانید استفاده کنید، بهرهمند بشوید؛ کتابهای ایشان ذهن را هدایت میکند، پرورش میدهد، پُربار میکند از معارف صحیح و متین اسلامی.
قدر دانستن جایگاه شغل معلمی توسط خود معلمها، مردم و مسئولان
خود جامعهی معلّم، ارج و قرب و قدر این جایگاه را، این شغل را بداند... و بعد، جامعه قدر معلّم را بداند و احترام و تکریم برای معلّم قائل بشود؛ و سپس مسئولان، این اهمّیّت را درک کنند. بنده بارها گفتهام، آموزشوپرورش و هزینه کردن برای معلّم، سرمایهگذاری است! برای معلّم هزینه کنند.
سرمایهگذاری در دانشگاه فرهنگیان برای تربیت معلم
دانشگاه فرهنگیان را مسئولین جدّی بگیرند؛ دانشگاه فرهنگیان را -که تولیدکنندهی معلّم است- جدّی بگیرند؛ هرچه میتوانند برای این سرمایهگذاری کنند؛ به یک لحاظ، اهمّیّت این دانشگاه از همهی دانشگاههای دیگر بیشتر است.
پرهیز از استفاده سیاسی از جامعه معلمین
بنده همیشه از سالها پیش اعتراض داشتم به کسانیکه جامعهی معلّمین را در زمینههای سیاسی مثل یک ابزار میخواهند به کار ببرند؛ این جفا است. مال امروز نیست این؛ مال سالهای ۶۰، از سال ۶۰، سالهای دههی ۶۰؛ بعضی از این کارها میکردند.
افزایش ظرفیت دانشگاههای معلمپرور برای نیاز به معلم در آینده
من اطّلاع پیدا کردم که در آیندهی نه چندان دوری یک تعداد خیلی زیادی معلّم بازنشسته خواهند شد و نیاز به معلّم وجود خواهد داشت؛ این از جملهی نیازهای نزدیک آیندهی آموزشوپرورش است... در درجهی اوّل ظرفیّتهای این دانشگاههای معلّمپرور را باید تا آنجایی که ممکن است افزایش داد، این از همه مقدّم است؛ اگر این هم جواب ندهد باید ضابطه گذاشت؛ مراکز اصلی بنشینند، ضابطه بگذارند برای [جذب] معلّم
تربیت نسل با ایمان در آموزش و پرورش
آموزشوپرورش [باید] بتواند نسلی تربیت بکند باایمان؛ اصلش ایمان است... باوفا، مسئولیّتپذیر، دارای اعتماد به نفس، دارای ابتکار، راستگو، شجاع، نسل باحیا، بافکر، اهل فکر کردن، اهل به کار گرفتن اندیشه، عاشق کشور، عاشق نظام، عاشق مردم، [نسلی که] کشورش را دوست بدارد، مصالح کشورش را مصالح شخص خودش بداند، از آنها دفاع کند؛ یک چنین نسلی باید پرورش پیدا کند؛ یک نسل محکم، قوی، عازم، جازم، باابتکار، پیشرُو، فعّال؛ اینجور نسلی [لازم است]؛ این کار آموزشوپرورش [است.]
توجه به تلاش جریانی برای نفوذ و از بین بردن ارزش آموزش و پرورش و اعتماد به آن
گزارشهایی که به من میرسد نشان میدهد که یک جریانی در کشور سعی میکند آموزشوپرورش را از چشمها بیندازد؛ ارزش آموزشوپرورش را و اعتماد به آموزشوپرورش را در دلها از بین ببرد؛ مقاصدی دارند. این [جریان] از بیرون هم هدایت میشود. حالا بعضیها لجشان میگیرد؛ تا ما میگوییم دستهای خارجی، میگویند شما مدام به خارجیها حمله میکنید! نه، ما ضعفهای خودمان را میبینیم؛ اگر ما قوی باشیم، آن خارجی هیچ غلطی نمیتواند بکند، امّا او از همین ضعفهای ما است که دارد استفاده میکند، برنامهریزی میکند، نقشه میکشد، نفوذ میکند؛ راههای مستقیم را کج میکند، معوج میکند.
غلط بودن دانشگاهگرایی در آموزش و پرورش و لزوم تقویت و افزایش بخشهای فنیحرفهای
یکی از اشکالات آموزشوپرورش ما، بیماری دانشگاهگرایی است. در سطح محیط دانشآموزی ما دانشگاهگرایی وجود دارد؛ یعنی اگر کسی بخواهد درس بخواند و به دانشگاه نرسد، کأنّه درس نخوانده؛ این خطا است، این غلط است، لزومی ندارد. ما اینقدر در کشور نیازهای فوری، فوتی، لازم و مهم داریم که هیچ احتیاجی به تحصیلات دانشگاهی ندارد؛ احتیاج به مدرک دکتری و ارشد و غیرذلک ندارد؛ اینکه بنده سالهای متمادی -چندین بار تا حالا- روی این هنرستانها و فنّیحرفهایها تکیه میکنم، بهخاطر این است. این بخشهای مربوط به فنّیحرفهای را باید تقویت کرد، باید افزایش داد.
جدی گرفتن سند تحول آموزش و پرورش
یک مسئلهی مهمّ دیگر، این مسئلهی سند تحوّل است... تا کِی باید نشست تا این نظامنامههایی که گفته میشود در ذیل سند تحوّل باید تحقّق پیدا کند، تنظیم بشود؟ این کار باید زود انجام بگیرد. معلوم میشود شور و شوقِ لازم نیست، انگیزهی لازم نیست. بنده جدّاً از وزیر محترم و مسئولین محترم میخواهم که مسئلهی تحوّل را جدّی بگیرند.
رهبر فقید انقلاب سراسر عمرش را در راه بیداری امت اسلامی و مبارزه با ظالمان و ستمگران گذراند، از دوران جوانی که به مبارزه با رژیم دست نشانده ستم شاهی پرداخت تا دوران ۴۷ ساله جمهوری اسلامی پیوسته در حال ایستادگی و حفظ استقلال ملت ایران بود و الحق در طول این سالها به بهترین شکل از مردم و سرزمین خود و حتی از همه مسلمانان و مظلومان جهان دفاع کرد.
ایشان علیرغم تفکر برخی که صرفاً تصور میکردند ما برای پیشرفت، صرفاً باید در عرصه اقتصادی متمرکز شویم و کاری به افزایش قدرت نظامی نداشته باشیم، به مصداق آیه شریفه قرآن کریم که میفرماید: «وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ» یعنی هر چه میتوانید از قوت و قدرت برای خود فراهم کنید تا دشمنان خدا جرأت طمع بر شما نورزند را بخوبی عمل کرد و تا توانست قدرت عظیمی را برای جمهوری اسلامی پدید آورد والاّ تاکنون بارها این ملت و کشور و سرمایههایش توسط جهانخواران بلعیده میشد.
امروز همه ما مردم مبعوث شده ایران عزیز اسلامی ؛ باور داریم که «باید برخاست» ، چراکه وعده الهی بر نصرت و یاری مظلومان و سرنگونی ظالمان و ستمگران قطعی است.
* مشاور وزیر و مدیرکل دفتر وزارتی آموزش و پرورش
