به گزارش اقتصادنیوز، برای سالها، اعتبار یک گذرنامه عمدتاً با تعداد کشورهایی سنجیده میشد که دارنده آن میتوانست بدون دریافت ویزا به آنها سفر کند؛ اما در اقتصاد جهانی امروز، یک گذرنامه قدرتمند فراتر از یک مجوز عبور از مرزهاست. دسترسی به بازارهای بینالمللی، امکان سرمایهگذاری، ثبات اقتصادی، کیفیت خدمات عمومی و سطح رفاه اجتماعی به عواملی تبدیل شدهاند که ارزش واقعی یک گذرنامه را تعیین میکنند.
بر همین اساس، شاخص جهانی گذرنامه (Global Passport Index) در نسخه ۲۰۲۶ خود تلاش کرده است تصویری جامعتر از جایگاه گذرنامههای جهان ارائه دهد؛ شاخصی که در آن سوئد در صدر قرار گرفته، کشورهای اروپایی بیشتر رتبههای برتر را در اختیار گرفتهاند و فاصله میان کشورهای برخوردار از بالاترین سطح تحرک جهانی و کشورهایی با محدودیتهای شدیدتر، همچنان رو به افزایش است.
براساس گزارش روزنامه دیلیسان، سوئد در شاخص جهانی گذرنامه (GPI) سال ۲۰۲۶ بهعنوان قدرتمندترین گذرنامه جهان رتبهبندی شده است؛ در حالی که کشورهای اروپایی با تصاحب ۹ جایگاه از ۱۰ رتبه نخست، بر رتبهبندی جهانی تسلط دارند.
پنجمین نسخه از این شاخص که توسط شرکت بینالمللی مشاوره اقامت و شهروندی Global Citizen Solutions (GCS) منتشر شده، سوئد را با امتیاز ۹۶.۰۵ در صدر قرار داده است. پس از آن، سوئیس در رتبه دوم و فنلاند در جایگاه سوم قرار گرفتهاند.
برخلاف رتبهبندیهای سنتی گذرنامه که عمدتاً میزان سفر بدون نیاز به ویزا را اندازهگیری میکنند، شاخص جهانی گذرنامه، گذرنامهها را بر اساس سه ستون اصلی با وزندهی مشخص ارزیابی میکند: تحرک ارتقایافته (۵۰ درصد)، سرمایهگذاری (۲۵ درصد) و کیفیت زندگی (۲۵ درصد). این ارزیابی در ۱۴ شاخص انجام میشود که از جمله آنها میتوان به خدمات درمانی، رقابتپذیری اقتصادی، امنیت، نظام مالیاتی، شرایط اقلیمی و زیرساختهای اجتماعی اشاره کرد.
بر اساس این گزارش، گذرنامه سوئد به دلیل عملکرد مستمر و قدرتمند در هر سه دسته اصلی توانسته جایگاه نخست را به دست آورد؛ جایگاهی که ترکیبی از دسترسی گسترده به جابهجایی جهانی، کیفیت بالای زندگی و محیط جذاب برای سرمایهگذاری را نشان میدهد.
کشورهای اروپایی با کسب ۹ جایگاه از ۱۰ رتبه نخست، بر رتبهبندی جهانی سلطه دارند
کشورهای اروپایی در رتبهبندی امسال ۹ مورد از ۱۰ گذرنامه برتر جهان را به خود اختصاص دادهاند؛ موضوعی که تداوم برتری این منطقه در زمینه جابهجایی جهانی و استانداردهای زندگی را نشان میدهد. سنگاپور تنها کشور غیراروپایی حاضر در جمع ۱۰ کشور برتر است و در رتبه دهم قرار گرفته است.
۱۰ کشور برتر این رتبهبندی عبارتاند از:
۱. سوئد
۲. سوئیس
۳. فنلاند
۴. آلمان
۵. هلند
۶. دانمارک
۷. ایرلند
۸. بریتانیا
۹. نروژ
۱۰. سنگاپور
پاتریشیا کازابوری، مدیرعامل شرکت Global Citizen Solutions، گفت قدرت اروپا تنها به دسترسی گسترده به سفر محدود نمیشود، بلکه این منطقه استانداردهای بالای زندگی را نیز ارائه میدهد.
او اظهار کرد: «برتری اروپا بر پایه تعادل شکل گرفته است، نه بر اساس یک نقطه قوت واحد. این منطقه تنها منطقهای است که همزمان تحرک جهانی نزدیک به حداکثر و یکی از بالاترین سطوح کیفیت زندگی در جهان را ارائه میکند.»
در میان کشورهای جنوب آسیا، مالدیو با رتبه ۱۰۷ بالاترین جایگاه را به خود اختصاص داده است. پس از آن هند در رتبه ۱۲۵، بوتان در رتبه ۱۳۲، سریلانکا در رتبه ۱۴۱، نپال در رتبه ۱۶۴ و بنگلادش در رتبه ۱۶۶ قرار دارند.
پاکستان رتبه ۱۸۸ را کسب کرده است، در حالی که افغانستان همچنان در پایینترین جایگاه فهرست جهانی قرار دارد و رتبه ۱۹۷ را به خود اختصاص داده است.
این گزارش همچنین به کاهش قابل توجه جایگاه ایالات متحده اشاره کرده است. آمریکا پس از تجربه یکی از شدیدترین افتها در میان کشورهای گروه ۷ طی پنج سال گذشته، عمدتاً به دلیل کاهش رتبه در بخش تحرک، به جایگاه دوازدهم در رتبهبندی کلی سقوط کرده است.
در همین حال، این گزارش تأکید میکند که فاصله میان قدرتمندترین و ضعیفترین گذرنامههای جهان همچنان در حال افزایش است. امتیاز ۹۶.۰۵ سوئد در صدر جدول، در تضاد آشکار با امتیاز ۲۳.۱۰ افغانستان قرار دارد؛ موضوعی که بازتابدهنده افزایش نابرابریها در دسترسی به سفرهای بینالمللی و فرصتهای جهانی است.
این شاخص همچنین به روندهای متفاوت در حوزه جابهجایی جهانی اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، اروپا بهطور فزایندهای به سیستمهای دیجیتال کنترل مرزی مانند سیستم آتی ورود/خروج اتحادیه اروپا (Entry/Exit System) و سیستم اطلاعات و مجوز سفر اروپا (ETIAS) متکی است؛ در حالی که چندین کشور آسیایی، به رهبری چین، از طریق توافقهای دوجانبه، دسترسی بدون ویزا را برای برخی کشورها گسترش دادهاند.
بر اساس اعلام Global Citizen Solutions، هدف شاخص جهانی گذرنامه ارائه ارزیابی جامعتری از ارزش کلی یک گذرنامه است؛ ارزیابیای که نهتنها آزادی سفر، بلکه فرصتهای اقتصادی، فضای سرمایهگذاری و کیفیت زندگی ارائهشده توسط کشور صادرکننده گذرنامه را نیز اندازهگیری میکند.
