حذف تیم ملی ایران از جام جهانی، فقط پایان یک مسیر ورزشی نبود؛ آغاز موجی از نقدها، پرسشها و واکنشها به عملکرد فنی، تصمیمات کادر مربیگری و وعدههایی بود که پیش از آغاز مسابقات مطرح شده بود. در این میان، امیر قلعهنویی ۱۱ روز پس از کنار رفتن ایران از رقابتها، با انتشار پستی اینستاگرامی تلاش کرد روایت خود از این ناکامی را با مردم در میان بگذارد. اما محتوای این متن نهتنها از حجم انتقادها کم نکرد، بلکه برای بخشی از افکار عمومی این پرسش را پررنگتر کرد که آیا سرمربی تیم ملی واقعاً مسئولیت حذف را پذیرفته یا بیشتر کوشیده سهم عوامل بیرونی و بدشانسی را برجسته کند؟
واکنش امیر قلعهنویی به حذف تیم ملی از جام جهانی، با وجود آنکه قرار بود پاسخی به افکار عمومی و هواداران باشد، حالا خود به سوژهای تازه برای نقد و بررسی تبدیل شده است. سرمربی تیم ملی چهارشنبهشب، ۱۱ روز پس از حذف ایران از جام جهانی، در صفحه شخصیاش متنی منتشر کرد؛ متنی که از نگاه برخی منتقدان، بیش از آنکه رنگوبوی عذرخواهی داشته باشد، تلاشی برای توجیه نتایج و تقلیل ناکامی به بدشانسی و تقدیر است.
قلعهنویی در همان ابتدای نوشته خود، حذف ایران را به مسیری نسبت میدهد که گویی خارج از کنترل کادر فنی بوده است؛ جایی که مینویسد: «شاید فوتبال همیشه بهاندازه زحمتی که میکشی پاداش ندهد»، «کاش میتوانستم چند سانتیمتر آفساید را پاک کنم، یا توپهایی که به تیر خوردند را به گل تبدیل کنم». منتقدان معتقدند این نوع روایت، سهم اشتباهات فنی را کمرنگ میکند و مسئولیت را بیش از اندازه به شانس و اتفاقات غیرقابل کنترل گره میزند.
این در حالی است که یکی از پرسشهای اصلی پس از حذف ایران، به بازی نخست تیم ملی مقابل نیوزیلند و تساوی ناامیدکننده در همان گام اول برمیگردد؛ مسابقهای که به باور برخی کارشناسان، بیش از آنکه قربانی بدشانسی باشد، تحت تأثیر انتخابهای تاکتیکی و تصمیمات فنی قرار داشت.
از سوی دیگر، جمله دیگری از قلعهنویی نیز محل توجه قرار گرفته است؛ جایی که نوشته: «کاش این جام جهانی، یک صعود به مردم ایران بدهکار نمیشد». منتقدان میگویند در این نوع ادبیات، نسبت میان تیم ملی و هواداران جابهجا میشود؛ به این معنا که بهجای آنکه تیم ملی خود را بابت ناکامی در برابر مردم مسئول بداند، این جام جهانی است که «بدهکار» معرفی میشود.
البته قلعهنویی در بخشی از متن خود، بهصورت کلی مسئولیت نتایج را پذیرفته و نوشته است: «سهم خودم از نتایج را هم میپذیرم. هیچ مربیای بیاشتباه نیست؛ من هم مستثنی نیستم و ادعایی در دانستن همه فوتبال ندارم. شاید بعضی از تصمیمها آنگونه که انتظار میرفت نتیجه نداد؛ مسئولیتش اما با من است». با این حال، منتقدان میگویند این بخش از متن در مقایسه با کل پست، سهم بسیار کمی دارد و بیشتر به «پذیرش کلی نتیجه» شباهت دارد تا توضیحی روشن درباره اشتباهات فنی و تصمیمات محل مناقشه.
در این تحلیل تأکید شده است که از متن ۷۲۱ کلمهای قلعهنویی، تنها حدود ۶۰ کلمه به مسئولیت فنی اختصاص دارد و او بهجای اشاره مشخص به تصمیماتی مانند ترکیب تیم، دعوت برخی بازیکنان یا نحوه مواجهه تاکتیکی با حریفان، بیشتر بر کلیات تأکید کرده است. به باور منتقدان، تفاوت مهم میان «پذیرش مسئولیت» و «توضیح درباره خطاهای فنی» دقیقاً در همین نقطه آشکار میشود.
با این حال، کمتر کسی تردید دارد که تیم ملی ایران در این جام جهانی با مشکلات بیرونی قابلتوجهی نیز مواجه بوده است؛ از تغییر کمپ ایران از آریزونا به تیخوانا گرفته تا فشارهای مربوط به روادید، شرایط جنگی کشور و تعطیلی لیگ. منتقدان نیز اذعان دارند نادیده گرفتن این متغیرها منصفانه نیست. اما در مقابل، این یادآوری هم مطرح میشود که کادر فنی و شخص قلعهنویی با علم به همین شرایط، پیش از مسابقات وعده صعود و حتی «تعطیلی یکهفتهای ایران پس از صعود از مرحله گروهی» را مطرح کرده بودند.
نکتهای که باعث شده واکنش قلعهنویی بیشتر زیر ذرهبین برود، بخش دیگری از متن اوست؛ جایی که مینویسد: «اگر قرار باشد دوباره به روز اول برگردم، باز هم همین مسیر را انتخاب میکنم…» همین جمله برای برخی منتقدان نشانهای از فقدان نگاه اصلاحی است؛ چرا که اگر سرمربی تیم ملی واقعاً برخی تصمیمات را اشتباه میداند، انتظار میرود از لزوم اصلاح آنها در آینده سخن بگوید، نه اینکه بر تکرار همان مسیر تأکید کند.
در کنار همه اینها، یکی از مهمترین محورهای انتقاد به وضعیت تیم ملی، مسئله جوانگرایی است. قلعهنویی پیش از جام جهانی از ضرورت تغییر نسل صحبت کرده بود، اما ایران در این تورنمنت با یکی از مسنترین ترکیبهای تاریخ خود حاضر شد؛ مسئلهای که حالا در آستانه جام ملتهای آسیا، نگرانیها درباره آینده تیم ملی را بیشتر کرده است.
اکنون در فاصله کمتر از ۶ ماه تا جام ملتها، شاید زمان برای تغییرات بزرگ روی نیمکت تیم ملی محدود باشد، اما بحث اصلی این است که آیا نگاه کادر فنی نسبت به آینده، جوانگرایی و اصلاح تصمیمات گذشته تغییر خواهد کرد یا نه؛ پرسشی که پاسخ آن، بیش از هر زمان دیگری برای هواداران فوتبال ایران اهمیت دارد.
بیشتر بخوانید: سرمربی عزیز تیم ملی! قرار بود ایران یک هفته تعطیل شود؛ چه شد؟
