به گزارش ایرنا، این آمار در نگاه نخست یک پرسش مهم را مطرح میکند، چرا خانوارهای این استان باید فشار تورمی بیشتری نسبت به متوسط خانوارهای کشور تحمل کنند؟
بررسی دادههای رسمی نشان میدهد پاسخ این پرسش چندان ساده نیست. بخشی از ماجرا به واقعیتهای اقتصادی و معیشتی استان بازمیگردد، اما بخش دیگری از آن به ساختار محاسبه تورم و الگوی مصرف خانوارها مربوط است؛ موضوعی که میتواند برداشت عمومی از جایگاه استانها در جدول تورم را تغییر دهد.
استانی که تورمش از میانگین کشور بالاتر است
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه کشور در اردیبهشت امسال ۵۷.۷ درصد بود، اما این شاخص در کهگیلویه و بویراحمد به ۶۴.۸ درصد رسید.
این اختلاف ۷.۱ واحد درصدی به این معناست که خانوارهای استان در طول یک سال گذشته به طور متوسط افزایش قیمت بیشتری را نسبت به خانوارهای سایر نقاط کشور تجربه کردهاند.
از میان ۳۱ استان کشور، تنها چند استان از جمله کردستان، ایلام، لرستان، خراسان شمالی و مرکزی نرخهای بالاتری را ثبت کردهاند؛ در مقابل، تهران با تورم سالانه ۴۸.۸ درصدی فاصله قابل توجهی با استانهای غربی و کمتر توسعهیافته کشور دارد.
اما آیا این اختلاف به این معناست که قیمت کالاها در کهگیلویه و بویراحمد سریعتر از تهران افزایش یافته است؟پاسخ کارشناسان لزوماً مثبت نیست.
ردپای سفره خانوار در نرخ تورم
یکی از مهمترین یافتههای گزارش تحلیلی دفتر شاخص قیمتهای مرکز آمار این است که تفاوت نرخ تورم استانها بیش از آنکه ناشی از تفاوت در سرعت افزایش قیمت کالاها باشد، به تفاوت در «سبد مصرف خانوار» بازمیگردد.
در اقتصاد، تورم بر اساس مجموعهای از کالاها و خدماتی محاسبه میشود که خانوارها مصرف میکنند. اما ترکیب این سبد در همه استانها یکسان نیست.
در استانهایی مانند تهران، سهم هزینههایی مانند مسکن، آموزش، حملونقل و خدمات در بودجه خانوار بیشتر است؛ در حالی که در بسیاری از استانهای کمبرخوردارتر، از جمله کهگیلویه و بویراحمد، سهم خوراکیها و کالاهای اساسی در هزینههای خانوار بالاتر است.
این تفاوت زمانی اهمیت پیدا میکند که بدانیم در سال گذشته، تورم مواد غذایی به مراتب بیشتر از تورم سایر گروههای کالایی بوده است. گزارش مرکز آمار نشان میدهد تورم سالانه گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» در کشور به ۸۲.۷ درصد رسیده، در حالی که تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۴۵.۱ درصد بوده است.
به بیان ساده، هر چه خانوار بخش بیشتری از درآمد خود را صرف خرید مواد غذایی کند، اثر افزایش قیمت خوراکیها را بیشتر احساس خواهد کرد.
چرا خوراکیها برای کهگیلویه و بویراحمد تعیینکنندهاند؟
دادههای مرکز آمار نشان میدهد تورم سالانه گروه خوراکیها در کهگیلویه و بویراحمد به ۸۴.۸ درصد رسیده است. همچنین تورم نقطهبهنقطه این گروه ۱۲۷.۴ درصد گزارش شده؛ رقمی که از جهش بسیار شدید قیمت مواد غذایی در یک سال گذشته حکایت دارد.
این بدان معناست که مواد غذایی، که سهم مهمی از هزینه خانوارهای استان را تشکیل میدهد، به موتور اصلی تورم تبدیل شده است.
در بسیاری از مناطق روستایی و شهرهای کوچک استان، درآمد خانوارها محدود است و بخش بزرگی از بودجه ماهانه صرف تأمین نیازهای اولیه مانند مواد غذایی میشود. بنابراین هنگامی که قیمت خوراکیها با سرعتی بیشتر از سایر کالاها افزایش پیدا میکند، اثر آن بر شاخص تورم استان نیز شدیدتر خواهد بود.
گزارش تحلیلی مرکز آمار نیز تأکید میکند استانهایی که وزن خوراکیها در سبد مصرفی آنها بالاتر است، به طور طبیعی نرخ تورم سالانه بیشتری را ثبت میکنند.
توسعهنیافتگی و تورم؛ آیا ارتباطی وجود دارد؟
کهگیلویه و بویراحمد از جمله استانهایی است که اقتصاد آن بیش از بسیاری از مناطق کشور به بخش دولتی، یارانهها و درآمدهای ثابت وابسته است. همچنین سهم صنایع بزرگ و فعالیتهای مولد در آن نسبت به استانهای صنعتی کمتر است.
به نظر می رسد در چنین شرایطی، خانوارها انعطاف کمتری برای تغییر الگوی مصرف خود دارند. زمانی که قیمت مواد غذایی یا کالاهای اساسی افزایش پیدا میکند، امکان جایگزینی یا کاهش مصرف برای بسیاری از خانوادهها محدود است.
به همین دلیل، تورم در این استان صرفاً یک شاخص اقتصادی نیست؛ بلکه به سرعت به مسئلهای معیشتی و اجتماعی تبدیل میشود.
تناقض ظاهری؛ تورم سالانه بالا، تورم ماهانه پایینتر
نکته قابل توجه در گزارش اردیبهشت این است که با وجود تورم سالانه بالا، نرخ تورم ماهانه کهگیلویه و بویراحمد از میانگین کشور کمتر است.
تورم ماهانه استان در اردیبهشت ۷.۷ درصد ثبت شد، در حالی که میانگین کشوری ۸.۸ درصد است.
این موضوع در نگاه نخست متناقض به نظر میرسد؛ چگونه استانی با تورم سالانه بالا، در یک ماه اخیر رشد قیمت کمتری نسبت به کشور داشته است؟ پاسخ در شیوه محاسبه تورم سالانه نهفته است.
آیا رتبه استانها در جدول تورم گمراهکننده است؟
مرکز آمار در گزارش تحلیلی خود توضیح میدهد که نرخ تورم سالانه از مقایسه میانگین شاخصهای ۱۲ ماهه محاسبه میشود. این روش باعث میشود اثر افزایش قیمتهای گذشته برای مدت طولانی در نرخ تورم باقی بماند.
به همین دلیل ممکن است استانی که اکنون رشد قیمت کمتری را تجربه میکند، همچنان نرخ تورم سالانه بالایی داشته باشد؛ زیرا آثار جهشهای قیمتی ماههای قبل هنوز در محاسبات وجود دارد. کارشناسان این پدیده را «اثر پایه» مینامند.
بر اساس این تحلیل، ممکن است جایگاه استانها در جدول تورم طی ماههای آینده تغییر کند، حتی اگر روند افزایش قیمتها تفاوت چندانی نداشته باشد.
این موضوع اهمیت ویژهای برای کهگیلویه و بویراحمد دارد؛ استانی که اکنون تورم سالانه بالایی دارد اما در اردیبهشتماه سرعت رشد قیمتها در آن کمتر از میانگین کشور است.
آیا گرانی در استان بیشتر احساس میشود؟
اگر چه بخشی از اختلاف تورم میان استانها به ساختار آماری و وزن کالاها مربوط است، اما این واقعیت را نمیتوان نادیده گرفت که خانوارهای کهگیلویه و بویراحمد افزایش قابل توجه هزینههای زندگی را تجربه کردهاند.
تورم نقطهبهنقطه ۹۲.۷ درصدی به این معناست که هزینه خرید یک سبد ثابت کالا و خدمات نسبت به اردیبهشت سال گذشته تقریباً دو برابر شده است.
برای بسیاری از خانوادهها، آنچه اهمیت دارد نه فرمولهای آماری، بلکه میزان پولی است که باید برای خرید اقلام روزمره پرداخت کنند.
از این منظر، گرچه بخشی از جایگاه بالای استان در جدول تورم ناشی از ساختار سبد مصرفی است، اما فشار معیشتی واردشده بر خانوارها کاملاً واقعی است.
پرسشی که همچنان باقی میماند
گزارش مرکز آمار یک نکته مهم را برجسته میکند: مقایسه صرف نرخ تورم سالانه استانها ممکن است تصویری ناقص از واقعیت ارائه دهد.
اما حتی اگر بخشی از اختلافها ناشی از شیوه محاسبه باشد، پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ چرا در استانهایی مانند کهگیلویه و بویراحمد سهم خوراکیها در هزینه خانوار تا این اندازه بالاست؟
پاسخ این پرسش به موضوعاتی فراتر از آمار تورم مربوط میشود؛ از سطح درآمد و اشتغال گرفته تا توسعه اقتصادی، ساختار تولید، قدرت خرید و میزان وابستگی خانوارها به کالاهای اساسی.
تا زمانی که این عوامل تغییر نکنند، به نظر میرسد خانوارهای استان همچنان بیش از میانگین کشور آثار تورم را بر سفرههای خود احساس خواهند کرد؛ حتی اگر در برخی ماهها سرعت رشد قیمتها کمتر از میانگین کشوری باشد.
به گزارش ایرنا، بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ( ۱۳۹۵ ) این استان با ۹ شهرستان و جمعیتی افزون بر ۷۱۳ هزار نفر، ترکیبی متوازن از سکونت شهری و روستایی را به نمایش میگذارد؛ بهگونهای که بیش از ۳۱۴ هزار نفر از جمعیت آن (نزدیک به ۴۴ درصد) در روستاها ساکن هستند و مابقی در شهرها زندگی میکنند.
جمعیت فعال (۱۵ ساله و بیشتر) استان نزدیک به ۵۵۲ هزار نفر برآورد میشود، بااینحال، نرخ بیکاری در این استان همواره یکی از چالشهای ساختاری بوده و بسته به منابع آماری، بین ۶ تا ۹.۸ درصد در نوسان است.
منبع: گزارش تحلیلی ریشهیابی تفاوتهای نرخ تورم استانی در ایران (اردیبهشت ۱۴۰۵)
گزارش شاخص قیمت مصرف کننده – اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ (۱۰۰ = ۱۴۰۰)، مرکز آمار ایران
