خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
بیبیسی در گزارشی نوشت که آمریکا از ایران میخواهد رسماً اعلام کند که تنگه هرمز باز است و متعهد شود که شلیک به کشتیهای تجاری را متوقف کند. این درخواست در آستانه مذاکرات شنبه در عمان مطرح شده است. به نوشته این رسانه، مقامات آمریکایی مدعی شدهاند که تهران در گفتگوهای خصوصی با مشاوران ترامپ پذیرفته که شلیک به کشتیها «اشتباه» بوده و آن را به یک گروه خودسر داخلی نسبت داده است.
این گزارش میافزاید که قرار است جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد ترامپ، تیم مذاکرهکننده آمریکایی را در عمان هدایت کنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز در این مذاکرات حضور خواهد داشت. همزمان، یک هیئت قطری برای کاهش تنش و تسهیل کشتیرانی در تنگه هرمز به تهران سفر کرده است.
بیبیسی به نقل از ترامپ میافزاید که او با وجود تأکید بر اینکه «آتشبس تمام شده»، با ادامه مذاکرات موافقت کرده و به ایران هشدار داده که اگر بیانیه مورد نظر آمریکا را صادر نکند، «نتیجه خوبی برای آنها نخواهد داشت.» در بعد میدانی، ایران تأکید دارد که تنها مسیر امن برای عبور کشتیها، کریدور تحت کنترل خود در آبهای ساحلی ایران است و بر اساس توافق ژوئن، مدیریت آینده تنگه هرمز با هماهنگی ایران و عمان و با امکان دریافت «هزینه خدمات» صورت خواهد گرفت. پس از درگیریهای شدید اوایل هفته، روز جمعه هیچ حمله جدیدی گزارش نشده است.
شبکه پیبیاس در گزارشی از دبی به معمای حملات هوایی اخیر به ایران پرداخت و نوشت که هیچ طرفی مسئولیت حملاتی را که ساعاتی پس از اعلام پایان عملیات سنتکام رخ داد، بر عهده نگرفته است. این حملات که اواخر روز پنجشنبه همزمان با تدارک تدفین پیکر آیتالله سید علی خامنهای، رهبر فقید انقلاب اسلامی، انجام شد، استانهای بوشهر، سیستان و بلوچستان و شهرهای اهواز و چابهار را هدف قرار داد.
بر اساس این گزارش، اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی و از فرماندهان پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با هشدار به امارات متحده عربی تأکید کرد که این کشور «بهای همکاری خود با ایالات متحده را خواهد پرداخت» و ابوظبی را به ایفای «نقش پشتپرده» در حملات آمریکا متهم نمود. این در حالی است که کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و رژیم صهیونیستی نیز هیچیک مسئولیت این حملات را نپذیرفتهاند.
پیبیاس میافزاید که ایران در پاسخ به این حملات، موج گستردهتری از حملات را علیه بحرین، اردن، کویت و قطر انجام داد که منجر به به صدا درآمدن آژیرهای هشدار و پناه گرفتن مردم شد. رهبر امارات نیز بلافاصله برای دیدار با امیر کویت به این کشور سفر کرد. در حوزه دیپلماتیک، ترامپ با وجود اعلام اینکه آتشبس را «تمامشده» میداند، گفت که مذاکرات ادامه خواهد یافت. مرکز اطلاعات مشترک دریایی تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا نیز با وجود حملات اخیر، همچنان به کشتیها توصیه میکند از مسیر جنوبی (آبهای عمان) عبور کنند. تردد کشتیها در تنگه هرمز نیز از ۴۱ فروند در سهشنبه به ۲۲ فروند در پنجشنبه کاهش یافته است. مقامات ایرانی بر کنترل انحصاری تنگه هرمز و دریافت عوارض از کشتیها تأکید دارند.
شبکه فرانس ۲۴ در گزارشی نوشت که میانجیهای قطری و پاکستانی در تلاش برای نجات دیپلماسی صلح هستند، در حالی که ترامپ آتشبس را «پایانیافته» اعلام کرده اما همزمان با ادامه مذاکرات موافقت نموده است. بر اساس این گزارش، یک هیئت قطری برای تقویت نقش میانجیگری خود وارد تهران شده و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز برای گفتگو درباره تنگه هرمز به عمان سفر کرده است.
عراقچی با اشاره به لغو معافیت تحریمی نفت ایران از سوی وزارت خزانهداری آمریکا، واشنگتن را به نقض بند ۹ یادداشت تفاهم متهم کرد و تأکید نمود که «ایران تاکنون به قول خود پایبند بوده، برخلاف آمریکا.» وی تصریح کرد که «فقط میتوان پایبندی متقابل وجود داشته باشد.» در همین حال، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در تماس با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، خواستار حفاظت از «صلحی که به سختی به دست آمده» شد.
فرانس ۲۴ میافزاید که اختلاف اصلی بر سر تنگه هرمز همچنان پابرجاست؛ ایران بر کنترل تردد کشتیها و دریافت عوارض اصرار دارد، در حالی که آمریکا این آبراه را بینالمللی میداند. حملات این هفته پس از آن آغاز شد که ایران به ادعای این رسانه سه کشتی را به دلیل انحراف از مسیر مورد تأییدش هدف قرار داد و آمریکا نیز با بمباران ۹۰ هدف در ایران (که به گفته وزارت بهداشت ایران ۱۷ شهید و ۱۱۵ مجروح بر جای گذاشت) و حملات تلافیجویانه ایران به کشورهای عرب میزبان پایگاههای آمریکایی پاسخ داد. محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران نیز تأکید کرد که «این رویارویی هرگز با تسلیم ایران پایان نخواهد یافت.»
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای با توصیف بنیامین نتانیاهو به عنوان «طاووسی بیپر»، سفر او به واشنگتن را نشانهای از پایان دوران سیاسیاش میداند. به باور نویسنده، نتانیاهو که سالها با اتکا به ائتلاف راستگرایان، شهرکنشینان و جریانهای مذهبی بر سیاست اسرائیل مسلط بود، پس از جنگهای اخیر و بهویژه وقایع پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، نتوانسته اهداف راهبردی خود را محقق کند.
مقاله استدلال میکند که با وجود حمایت گسترده آمریکا و غرب، اسرائیل نه امنیت بیشتری به دست آورده، نه توانسته مقاومت فلسطین، حزبالله یا ایران را شکست دهد و در مقابل، جایگاه بینالمللی خود را تضعیف کرده است.
نویسنده همچنین از تغییر افکار عمومی آمریکا و کاهش نفوذ نتانیاهو سخن میگوید و معتقد است او در انتخابات آینده یا شکست خواهد خورد و با محاکمه روبهرو میشود، یا ناچار به کنارهگیری از سیاست خواهد شد. از نگاه نویسنده، نتانیاهو اکنون بیش از آنکه سرمایهای برای اسرائیل باشد، به باری بر دوش این رژیم تبدیل شده است.
المیادین در مقاله ای مراسم تشییع امام شهید آیت الله سید علی خامنهای را فراتر از یک آیین سوگواری دانسته و آن را رویدادی تاریخی با ابعاد اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و هویتی تحلیل میکند. نویسنده معتقد است که برخی تشییعها، همانند مراسم نهرو، جمال عبدالناصر، فیدل کاسترو، امام خمینی و حاج قاسم سلیمانی، به نماد یک دوره تاریخی تبدیل میشوند.
از دیدگاه مقاله، حضور گسترده مردم در این مراسم، نشانهای از انسجام اجتماعی، تداوم نظام سیاسی و پیوند نسلهای جدید با هویت و حافظه تاریخی انقلاب اسلامی است. همچنین این رویداد بهعنوان پیامی برای بازیگران خارجی در فهم واقعیت جامعه ایران و ناکامی تحلیلهای سطحی درباره آن معرفی میشود.
نویسنده حضور مردم و هیئتهای خارجی را نمادی از «وحدت میدانها» و گسترش همبستگی منطقهای میداند و تأکید میکند که سرمایه اجتماعی، در کنار موقعیت ژئوپلیتیکی، از مهمترین مؤلفههای قدرت ایران است. در پایان، تشییع بهعنوان تجلی هویت جمعی و آغاز مرحلهای تازه در حافظه تاریخی ایران توصیف میشود.
رأی الیوم در مقاله ای نوشت: با تشدید دوباره تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا، تردد کشتیها در تنگه هرمز به پایینترین سطح خود رسیده و بسیاری از شرکتهای کشتیرانی بینالمللی از عبور از این آبراه خودداری کردهاند. گزارشها حاکی است که عمده کشتیهای عبوری به ایران تعلق دارند یا در مسیرهای نزدیک به سواحل این کشور حرکت میکنند، در حالی که مسیرهای مورد حمایت آمریکا و عمان تقریباً خالی مانده است.
این وضعیت، حتی بدون اعلام رسمی بسته شدن تنگه، عملاً اختلالی جدی در یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان ایجاد کرده است. پیامدهای این بحران شامل افزایش قیمت نفت، رشد هزینههای بیمه و حملونقل، نگرانی درباره صادرات گاز طبیعی مایع قطر و اختلال در زنجیره تأمین جهانی است. همزمان تلاشهای دیپلماتیک عمان، قطر و برخی کشورهای اروپایی برای کاهش تنش و تضمین امنیت کشتیرانی ادامه دارد، اما موفقیت آنها به توقف درگیریهای نظامی میان تهران و واشنگتن وابسته است.
در مجموع، بحران تنگه هرمز از یک رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا فراتر رفته و به آزمونی برای توان اقتصاد جهانی در مقابله با اختلال در یکی از حساسترین گذرگاههای دریایی جهان تبدیل شده است و کاهش شدید تردد کشتیها میتواند شوک بزرگی به بازارهای انرژی و تجارت جهانی وارد کند و بار دیگر اهمیت امنیت دریایی خلیج فارس را برای ثبات اقتصاد بینالمللی نشان دهد.
رسانه های چین روسیه
خبرگزاری راشا تودی در گزارشی تحلیلی به قلم «مراد صادقزاده»، رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه و استاد مدعو دانشگاه عالی اقتصاد مسکو نوشت که شهادت آیتالله علی خامنهای صرفاً پایان یک دوره سیاسی در ایران نبود، بلکه به رویدادی تبدیل شد که جنگ، مذهب، حافظه انقلابی و فرهنگ سوگواری شیعی را در هم آمیخت و از رهبر ایران چهرهای نمادین و شهید ساخت.
در این گزارش آمده است که مراسم تشییع و سوگواری آیتالله خامنهای با حضور گسترده مردم در شهرهای مختلف ایران و سپس در شهرهای مقدس نجف و کربلا در عراق، به یکی از بزرگترین آیینهای سوگواری تاریخ معاصر تبدیل شد و از مرزهای ایران فراتر رفت.
نویسنده این حضور گسترده را نشانه آن دانسته که بخش مهمی از جامعه ایران، آیتالله خامنهای را نه صرفاً یک رهبر سیاسی، بلکه نماد استقلال، هویت دینی و مقاومت در برابر فشارهای آمریکا و رژیم صهیونیستی میدانست.
نویسنده با مرور زندگی سیاسی آیتالله خامنهای و با اشاره به نقش ایشان در مبارزه با حکومت پهلوی، حضور در انقلاب اسلامی، ریاستجمهوری و سپس رهبری جمهوری اسلامی تأکید میکند که برای حامیانش، سادهزیستی، پایبندی به آموزههای دینی و تأکید بر استقلال ایران، جایگاه ویژهای برای او ایجاد کرده بود.
به اعتقاد نویسنده اگرچه بخشی از جامعه ایران منتقد سیاستهای داخلی جمهوری اسلامی است، اما برداشت غرب از جامعه ایران یکجانبه بوده و نتوانسته عمق پیوندهای مذهبی و ملی بخش بزرگی از مردم با نظام را درک کند.
این تحلیل در پایان نتیجه میگیرد که ترور رهبر ایران نهتنها به تضعیف جمهوری اسلامی منجر نشد، بلکه با تبدیل شدن او به «شهید»، انسجام داخلی و گفتمان مقاومت را تقویت کرد. نویسنده همچنین معتقد است رویارویی آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران، فراتر از یک اختلاف سیاسی یا هستهای، به تقابل با هویت تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران تبدیل شده است.
شبکه CGTN چین در گزارشی با اشاره به تشدید دوباره تنشها میان ایران و آمریکا نوشت که تهران ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر درخواست ایران برای ازسرگیری مذاکرات را رد کرده و تأکید دارد هیچ درخواستی برای گفتوگو با واشنگتن ارائه نکرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در عین حال اعلام کرد تهران درخواست قطر برای سفر به ایران و رایزنی درباره تحولات اخیر را پذیرفته است.
در این گزارش آمده است که ایران، آمریکا را به نقض مکرر تفاهمنامه پایان درگیریها متهم کرده و حملات اخیر به چند شهر ایران، لغو مجوز فروش نفت ایران و اعمال تحریمهای جدید را مصداق نقض آشکار این توافق دانسته است. تهران همچنین تأکید کرده است که به هرگونه اقدام آمریکا، پاسخی متناسب خواهد داد.
به نوشته CGTN، پس از حملات متقابل دو طرف، چشمانداز مذاکرات جدید همچنان مبهم است. اگرچه برخی رسانههای آمریکایی از احتمال برگزاری مذاکرات در هفته آینده خبر دادهاند، اما منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران این گزارشها را رد کرده و اعلام کردهاند هرگونه تصمیم درباره مذاکرات تنها از مجاری رسمی ایران اطلاعرسانی خواهد شد.
این گزارش همچنین به تلاشهای دیپلماتیک کشورهای منطقه برای مهار بحران اشاره کرده و از گفتوگوی نخستوزیر پاکستان با رئیسجمهور ایران و ادامه نقش میانجیگرانه قطر خبر داده است. در همین حال، تردد کشتیها در تنگه هرمز برای دومین روز متوالی کاهش یافته و ایران و عمان قرار است در جریان سفر عباس عراقچی به مسقط، درباره امنیت دریانوردی و تحولات این آبراه راهبردی رایزنی کنند.
