به گزارش خبرنگار هنرهای تجسمی ایرنا، نمایشگاه «نقش واقعه» به مناسبت گرامیداشت میراث ناملموس و با محوریت مضامین عاشورایی که از هفتم تیرماه در نگارخانه شماره یک فرهنگسرای نیاوران برپا شده بود تا جمعه ۲۶ تیرماه تمدید شد و میزبان علاقهمندان خواهد بود.
این نمایشگاه با تمرکز بر بازنمایی تصویری و آیینی واقعه عاشورا، شامل نمایش آثار تجسمی از جمله نقاشی قهوهخانهای، عکس و غیره است.
عکسهای به نمایش گذاشتهشده در این نمایشگاه، سنتهای عزاداری در مناطق مختلف ایران را با تاکید بر تنوع فرهنگی به تصویر میکشد. همچنین نقاشیهای قهوهخانهای نیز با استفاده از تکنیک آکرولیک روی بوم و نقاشی پشت شیشه، به بازنمایی واقعه کربلا و شخصیتهای آن میپردازد.
سالها پیش، مقالهای در مورد تصویرگری قیام عاشورا نوشته بودم که در روزنامه ایران منتشر شد، در متن این مقاله اشاره شده؛ زمانی که صحبت از هنر اسلامی به میان میآید به معنای آن نیست که این شاخه از هنر مستقیماً با ظواهر تعالیم و شریعت اسلام تطابق مطلق داشته باشد، بلکه نشانی از تاثیر فرهنگ اسلامی در آن هنر وجود داشته باشد کافی است تا آن را هنر اسلامی بدانیم.
کمی به عقب برگردیم، درمییابیم که ابتدا این حضور، خود را در کتابت و خوشنویسی قرآن کریم و معماری مساجد نشان داد، بعد از آن حضور در نقاشی سرامیک و کاشی، قلمزنی و طراحی پارچه، قالی و منسوجات نشان میداد. امروزه نیز در عکاسی و گرافیک، تصویرسازی و کاریکاتور، نقاشیهای پشت شیشه و قهوهخانهای و مکتب سقاخانه، طراحیهای زیورآلات و دکوراسیون، خود را نشان میدهد.
هنرمند در هنر اسلامی به دلیل توجه به فضاهای عرفانی و مذهبی، از اکتفا به واقعگرایی، دور و آثارش به انتزاع ساده شدن نزدیک میشود.او در این هنر از فرمهای تکرار شونده استفاده، پرسپکتیو و حجم پردازی به شیوه غربی را از آثارش دور میکند. هنرمند در آثار هنر اسلامی میخواهد وجه معنوی را در آثارش نشان دهد و از بُعد مادی دوری کند.
یکی از موضوعاتی که همیشه برای هنرمندان جوامع اسلامی جذاب بوده، پرداختن به زندگی ائمه اطهار (ع) و وقایعی است که بر آنها گذشته است. بنابراین، چهره نگاری امامان، وقایعی چون شهادت ائمه بخصوص موضوع عاشورا و غدیر در پردهنگاریهای گذشته، بسیار رواج داشته است. با گذشت زمان، این موضوعات روی بومها در نقاشیهای شیوه قهوهخانه کشیده شده است.
در واقع هنرمندان با پرداختن به چنین موضوعاتی سعی در نشان دادن ارادت خود به خاندان پیامبر اسلام (ص) داشتند، به گونهای با این کار دین خود را به ائمه اطهار (ع) ادا و عشق خود را ابراز میکردند. مهمترین این نوع هنر، شاخه پردههای عاشورایی بوده که به شیوه روایی نقش میشدهاند. چند موضوع در پرده، نقاشی میشد. نقاش، از پرسپکتیو غربی دوری و به جای آن پرسپکتیو مقامی را استفاده میکرده است.
در این شیوه، پرسپکتیو بر اساس شان و جایگاه هر فرد در اثر، تصویر او کوچکتر یا بزرگتر نقاشی میشد. به عبارت دیگر هنرمند، امام حسین (ع) را نسبت به تمام اشخاص در پرده بزرگتر نقش میبندد.
رنگها، مفاهیم و معانی خاص خود را دارد. سبز، نماد قداست و پاکی و قرمز، سمبل شرارت خون و یزید است، البته در جایی نیز قرمز نماد شهادت را نشان میدهد. همچنین نشانههای تصویری چون کبوتر، نماد شهادت در این پردههای عاشورایی فراوان به چشم می خورد.
مخاطب با دیدن پرده.های عاشورایی در یک حالت خلسه معنوی فرو میرود و خود را همدرد با خانواده امام حسین (ع) و ظلمی که بر او رفته میبیند. این نوع پرده ها از دوره صفویه به بعد به دلیل اینکه تشیع دین رسمی کشور شد، جای خود را در کنار دیگر هنرهای تصویری ایران باز کرد. اوج آن نیز به اوایل قرن 14 هجری مربوط است.
این پردهها اصولاً در قطعهای بزرگ روی پارچه و به سفارش نقالها کشیده میشد. آنها به هنگام روایت موضوعات عاشورایی با چوب دستیای که داشتند، به تصاویر اشاره میکردند تا شنوندگان با دیدن تصاویر بتوانند خود را در آن حال و هوا قرار دهند.
گفتنی است؛ در این نمایشگاه آثار نفیس هنرمندان برجسته تجسمی از جمله بهزاد، علیاکبر لرنی، محمد فولادی، فریده زریو، عبدالله رحیمی، ناصر جواهرپور، ایران جهانشاهی، سیدحسین حسینی، جمشید بایرامی، شهرام بابایی، علیرضا اسکندری، محمدباقر آقامیری، محمد حمیدی، حسین همدانی، رضا حمیدی، حسن اسماعیلزاده، احمد خلیلی و عباس بلوکیفر به نمایش گذاشته شده است.
همچنین این رویداد به همت فرهنگسرای نیاوران با همکاری و مشارکت موزه هنرهای معاصر و موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر در حال برگزاری است.
