هنوز چند دقیقه تا آغاز پخش زنده باقی مانده است. روی یکی از مانیتورها تصویر استودیو دیده میشود و کارگردان، همزمان با مرور پلانها، آخرین نکات را از طریق هدست به تصویربردارها منتقل میکند. نورها یک بار دیگر تنظیم میشوند، صدابردار میکروفن مجریان را امتحان میکند و دستیار صحنه در رفتوآمد است تا همه چیز درست سر جای خودش قرار بگیرد. در گوشهای دیگر، اعضای تیم محتوا دور یک لپتاپ جمع شدهاند و آخرین اخبار جام جهانی را مرور میکنند تا اگر اتفاق تازهای رخ داده باشد، پیش از آغاز برنامه به متن مجریان اضافه شود.
اینجا استودیویی در اریکه ایرانیان و در غرب تهران است. فضایی که از نخستین روزهای آغاز جام جهانی به محل استقرار عوامل ویژهبرنامه «دری رو به جام» تبدیل شده است. حدود ۵۰ تا ۶۰ نفر از تهیهکننده و کارگردان گرفته تا تصویربردار، تدوینگر، گروه محتوا، گرافیک، صدا، هماهنگی و... هر روز ساعتها پیش از آغاز پخش در استودیو حاضر میشوند تا برنامهای را آماده کنند که قرار است هم مسابقات را پوشش دهد، هم تحلیل ارائه کند و هم مخاطب را تا پایان شب همراه نگه دارد.
تجربهای که به کمک گروه آمد
تولیدکنندگان «دری رو به جام» با فضای ویژهبرنامههای فوتبالی غریبه نیستند. آنها پیش از این نیز تجربه ساخت برنامههایی مانند «پنجرهای رو به جام» و ویژهبرنامه رقابتهای یورو ۲۰۲۴ را در کارنامه خود داشتهاند. همین سابقه باعث شده روند تولید نسبت به نخستین تجربهها منظمتر باشد و بسیاری از چالشهای فنی و اجرایی، پیش از رسیدن به آنتن مدیریت شود.
با این حال، تجربه همیشه به معنای بینقص بودن نیست. در بخشهایی از برنامه هنوز میتوان ناهماهنگیهایی را مشاهده کرد؛ از طولانی شدن بعضی آیتمها گرفته تا تغییرات لحظه آخری در ترتیب بخشها. اتفاقهایی که شاید برای مخاطب عادی چندان محسوس نباشد اما در پشت صحنه، فشار مضاعفی را به عوامل وارد میکند و گاهی روی ریتم کلی برنامه نیز اثر میگذارد.
رقابتی که فقط داخل زمین نیست
جام جهانی این دوره فقط در زمین فوتبال جریان ندارد، رسانهها هم رقابت خودشان را دارند. برخلاف دورههای گذشته که عمده تولیدات تصویری در اختیار صداوسیما بود، این بار پلتفرمهای اینترنتی، رسانههای آنلاین و حتی خبرگزاریها نیز با تولید ویژهبرنامههای اختصاصی وارد میدان شدند. هر کدام تلاش کردند با انتخاب قالبی متفاوت، سهم بیشتری از مخاطبان فوتبال را به دست آورند. «دری رو به جام» نیز سعی کرده میان خبر، تحلیل، گفتوگو و سرگرمی تعادل ایجاد کند؛ فرمولی که البته اجرای آن ساده نیست و نیازمند هماهنگی دائمی میان بخشهای مختلف تولید است.
دقایقی قبل از روشن شدن چراغ قرمز
حدود نیم ساعت مانده به آغاز برنامه، فضای استودیو آرامآرام از سکوت خارج میشود. مجریان متنها را مرور میکنند، کارگردان آخرین زمانبندی را اعلام میکند و گروه فنی بار دیگر ارتباط با واحد پخش را آزمایش میکند. سعید اکبری که سالها سابقه خبرنگاری و اجرای برنامههای ورزشی را در کارنامه دارد، با آرامش بیشتری در استودیو رفتوآمد میکند. او گاهی درباره ترتیب سوالها یا نحوه ورود به موضوعات با آزاده سدیری صحبت میکند و نکاتی را درباره روند اجرا یادآور میشود. این هماهنگی پیش از شروع برنامه باعث میشود گفتوگوی دو مجری در زمان پخش، روانتر و طبیعیتر به نظر برسد.
در همین فاصله مهمان برنامه نیز وارد اتاق گریم شده است. برخلاف آنچه مخاطب روی آنتن میبیند، حضور مهمان تنها به چند دقیقه گفتوگو مقابل دوربین محدود نمیشود. پیش از آغاز برنامه، تیم محتوا درباره سوابق، مصاحبهها و حتی اظهارنظرهای قدیمی او تحقیق میکند تا گفتوگو صرفا به پرسشهای تکراری ختم نشود.
پشت هر سوال، چند ساعت تحقیق
یکی از بخشهایی که کمتر دیده میشود، اتاق محتواست؛ جایی که چند نفر به صورت همزمان اخبار، مصاحبهها، آمار و تصاویر را رصد میکنند. بسیاری از سوالهایی که مجریان از مهمانان میپرسند، حاصل چند ساعت جستوجو در آرشیو رسانهها و فضای مجازی است. گاهی یک اظهار نظر قدیمی یا یک ویدیوی کوتاه از سالهای قبل، تبدیل به محور اصلی گفتوگو میشود؛ اتفاقی که در بعضی قسمتها واکنش کاربران شبکههای اجتماعی را نیز به همراه داشته و حتی در مواردی، پاسخ اعضای تیم ملی فوتبال را هم در پی داشته است.
سهم زنان در مقابل و پشت دوربین
یکی از تفاوتهای این ویژهبرنامه با بسیاری از برنامههای فوتبالی، حضور پررنگ زنان در بخشهای مختلف تولید است. این روند از ویژهبرنامه یورو آغاز شد و حالا در «دری رو به جام» نیز ادامه پیدا کرده است. آزاده سدیری در مقام مجری، لعیا تفکری در بخش تحلیل مسابقات و فرنوش جعفری به عنوان گزارشگر، سه چهرهای هستند که در مقابل دوربین دیده میشوند اما نقش زنان به همین جا ختم نمیشود؛ در اتاق فرمان، گروه محتوا، هماهنگی، تولید و برنامهریزی نیز حضور آنها کاملا محسوس است. به نظر میرسد سازندگان برنامه تلاش کردهاند از قالب سنتی برنامههای ورزشی فاصله بگیرند و ترکیب متنوعتری از نیروهای اجرایی را به کار بگیرند.
ارتباط زندهای که ساده به نظر میرسد
یکی از دشوارترین بخشهای تولید، ارتباط با مهمانان خارجی است؛ بخشی که روی آنتن شاید تنها چند دقیقه زمان ببرد اما در پشت صحنه، هماهنگیهای متعددی برای آن انجام میشود. گروه فنی باید کیفیت ارتباط اینترنتی را بررسی کند، مترجم همزمان در جای خود مستقر میشود و کارگردان نیز ترتیب ورود تصاویر را مشخص میکند. کوچکترین اختلال در صدا یا تصویر میتواند روند گفتوگو را بر هم بزند.
تحلیلهایی که از قبل آماده میشوند
بخش تحلیل مسابقات، برخلاف ظاهر سادهاش، حاصل ساعتها کار گروه تحقیق و آنالیز است. جمعآوری آمار، انتخاب تصاویر، آمادهسازی گرافیک و استخراج نکات فنی، پیش از آغاز برنامه انجام میشود تا کارشناسان هنگام حضور مقابل دوربین، تنها روی تحلیل مسابقه تمرکز کنند. استفاده همزمان از یک کارشناس زن و یک کارشناس مرد نیز از تصمیمهایی است که این بخش را نسبت به بسیاری از برنامههای مشابه متفاوت کرده است.
چالشی به نام زمان
شاید مهمترین نقدی که به «دری رو به جام» وارد باشد، مدیریت زمان است. طبق اعلام اولیه، قرار بود برنامه هر روز در بازه زمانی ۱۸ تا ۲۰ پخش شود اما در عمل بسیاری از قسمتها از این زمان عبور کردهاند و گاهی به سه یا حتی چهار ساعت رسیدهاند.
این افزایش زمان در بسیاری از قسمتها نتیجه کشدار شدن گفتوگوها یا تکرار بعضی آیتمهاست. در نتیجه، برنامه بخشی از ریتم ابتدایی خود را از دست میدهد و حفظ مخاطب تا دقایق پایانی دشوارتر میشود. به نظر میرسد اگر برخی بخشها با یکدیگر ادغام شوند، زمان گفتوگوها دقیقتر مدیریت شود و اولویت بیشتری به آیتمهای اصلی داده شود، کیفیت نهایی برنامه نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
یک تجربه قابل دفاع، اما قابل اصلاح
«دری رو به جام» را میتوان یکی از جدیترین تلاشهای رسانهای برای پوشش جام جهانی در خارج از قاب سنتی تلویزیون دانست. با این حال، همانقدر که تجربه و جسارت سازندگان در طراحی ساختار برنامه قابل توجه است، برخی ضعفهای اجرایی نیز نیازمند بازنگری است. مدیریت زمان، هماهنگی بیشتر میان آیتمها و حذف بخشهای کماثر، میتواند این ویژهبرنامه را به نمونهای پختهتر تبدیل کند.
وقتی چراغ قرمز دوربین خاموش میشود، تازه بخش دیگری از کار آغاز میشود. گروه تولید مشغول مرور قسمت پخششده است، تیم محتوا اخبار شب را دنبال میکند و عوامل فنی تجهیزات را برای برنامه فردا آماده میکنند. جام جهانی برای مخاطب شاید هر شب با سوت پایان مسابقه تمام شود، اما برای این استودیو، روز کاری از همان لحظهای آغاز میشود که برنامه روی آنتن به پایان میرسد.
