حمیدرضا گلمحمدی تواندشتی، پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران، درباره این رسم کهن در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: با فرارسیدن شامگاه ۲۶ عیدماه، بهویژه در مناطق کوهستانی و ییلاقی، مردم با گردآوری بوتههای خشک و افروختن آتش بر فراز بلندیها، آغاز این آیین را گرامی میدارند. به گفته سالمندان این مناطق، این رسم یادگاری از نیاکان است؛ زیرا در گذشته، پنج روز پیش از آغاز سال نو تبری یا «سَرِشال»، روشن کردن آتش بر فراز کوهها نشانهای برای آگاه کردن مردم از نزدیک شدن نوروز بود تا برای جشن سال نو آماده شوند.
وی افزود: در این پنج روز، مردم به خانهتکانی، نظافت، استحمام، پوشیدن لباس نو، تهیه خوراک و شیرینیهای محلی و فراهم کردن مقدمات جشن نوروز میپرداختند. از همین رو، افروختن آتش تنها یک رسم نمادین نبود، بلکه پیامآور آغاز سالی نو، امید، پاکی و همبستگی اجتماعی به شمار میرفت.
این پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران یادآور شد: این آیین با روایتهای اسطورهای ایران پیوند خورده است. بر اساس باورهای محلی، در چنین روزی فریدون، ضحاک ماردوش را در دامنه دماوند به بند کشید و پس از پیروزی، اموال او را میان مردم ستمدیده تقسیم کرد. مردم لاریجان و برخی دیگر از نواحی مازندران، افروختن آتش و برگزاری جشن را یادمانی از آن پیروزی و نمادی از غلبه روشنایی و داد بر تاریکی و بیداد میدانند.
وی تصریح کرد: یکی از مهمترین جلوههای نوروز بیستوششم، حضور خانوادهها در آرامستانها، زیارتگاهها و امامزادهها در غروب این روز است. مردم با قرائت فاتحه، خیرات، صدقه و پخش نذری، یاد و خاطره درگذشتگان را گرامی میدارند و باور دارند که ارواح نیاکان در این روز مورد توجه و احترام بازماندگان قرار میگیرند. از همین رو، این آیین در میان مردم مازندران با نام «عید مردگان» نیز شهرت یافته است؛ اما برخلاف مراسم سوگواری، فضای آن سرشار از آرامش، صمیمیت، دیدار خویشاوندان و یادآوری پیوند نسلهاست.
گلمحمدی خاطرنشان کرد: برخی خانوادهها نیز بر پایه سنتهای دیرینه، پیش از غروب آفتاب به گرمابه میروند، لباس پاک و نو بر تن میکنند، پس از نماز مغرب به تلاوت قرآن و فاتحهخوانی برای اموات میپردازند و سپس با برگزاری دید و بازدید و پذیرایی از مهمانان، این شب را جشن میگیرند. در بعضی از خانوادههای اصیل مازندران، رد و بدل کردن هدایا میان خانواده داماد و عروس نیز از رسوم این شب به شمار میرود و هنوز در برخی مناطق پابرجاست.
وی ادامه داد: نوروز بیستوششم با زندگی کشاورزی مردم مازندران نیز پیوندی عمیق دارد. این آیین همزمان با خوشهبستن شالیزارها برگزار میشود و شالیکاران به شکرانه نعمت محصول، متناسب با توان مالی خود به نیازمندان کمک میکنند و خیرات میدهند. از این منظر، این جشن تنها یادبود نیاکان نیست، بلکه آیینی برای سپاسگزاری از نعمتهای الهی و آرزوی برکت برای سال زراعی نیز به شمار میآید.
این پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران گفت: در برخی روستاهای لاریجان و ییلاقات آمل، جلوههای نمایشی این آیین همچنان حفظ شده است. در این مناطق، مردی با پوششی از نمد که سراسر بدن او را جز چشمانش میپوشاند، همراه با فردی دیگر وارد خانههای مردم میشود. او با اجرای رقصهای محلی، به صدا درآوردن زنگولههای آویخته بر لباس و خواندن اشعار محلی در وصف بهار، شادی، فراوانی و آغاز سال نو، فضای روستا را سرشار از نشاط میکند؛ آیینی که بازتابی از سنتهای نمایشی و آیینهای باروری در فرهنگ کهن مازندران است.
گلمحمدی خاطرنشان کرد: نوروز بیستوششم را میتوان یکی از برجستهترین جلوههای میراث ناملموس مازندران دانست؛ آیینی که در آن اسطوره، دین، کشاورزی، یاد نیاکان، همبستگی اجتماعی و شادی جمعی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و هویت تاریخی و فرهنگی مردم این سرزمین را تا امروز زنده نگه داشتهاند.
انتهای پیام
