به گزارش ایسنا، اکوادور نخستین مورد ابتلا به کووید-۱۹ را در روز ۲۹ فوریه همان سال اعلام کرد و بیماری به سرعت گسترش یافت. شهر گوایاکیل، بزرگترین شهر کشور، بیشترین آسیب را دید. بیمارستانها، خانههای تدفین و سردخانهها مملو از اجساد شدند و گزارشهایی از رها شدن پیکر جانباختگان در خیابانها منتشر شد.
به نقل از نیچر، گوامان که در زمینه زیستشناسی مصنوعی و مهندسی متابولیک پژوهش میکرد، میدانست ظرفیت آزمایش تشخیص بیماری در کشور کافی نخواهد بود و تصمیم گرفت کمک کند.
او میگوید: برایم کاملا روشن بود که باید از تمام دانشی که به دست آورده بودم، استفاده کنم. شاید شوخی به نظر برسد، اما از یک جهت خوشحال بودم؛ چون تمام دوران حرفهایام درباره چنین شرایطی مطالعه کرده بودم و برای همین روز آموزش دیده بودم.
اما تنها چند ماه بعد، این اشتیاق جای خود را به رنج و اضطراب داد؛ زیرا او درگیر جنجالی سیاسی درباره خرید آزمایشهای تشخیص کووید-۱۹ شد؛ ماجرایی که چند سال ادامه یافت، به بازداشتش انجامید، او را در معرض حکمی تا ۱۳ سال زندان قرار داد و حتی مجبورش کرد پابند الکترونیکی به پا داشته باشد تا رفتوآمدش تحت نظارت قرار گیرد.
گوامان میگوید در ماه آوریل ۲۰۲۰، خیمنا آبارکا (Ximena Abarca)، دانشمند حوزه سلامت عمومی و معاون پیشین وزیر بهداشت، با او تماس گرفت و از او خواست در تدوین راهبرد آزمایشهای کووید۱۹ کیتو همکاری کند.
شهرداری کیتو حدود ۱۰۰ هزار کیت آزمایش سریع از یک شرکت خارجی خریداری کرده بود و حتی پیش از آنکه گوامان این پیشنهاد را بپذیرد، رسانهها گزارشهایی درباره گران بودن این کیتها منتشر کرده بودند.
او میگوید: مادرم گفت اگر این کار را قبول کنی به دردسر میافتی. اما برای من موضوع روشن بود. من هیچ نقشی در خرید این آزمایشها نداشتم؛ فقط میخواستم تا جایی که میتوانم، سخت کار کنم.
در ماه ژانویه ۲۰۲۱ پلیس با او تماس گرفت و دو ماه بعد، در ماه مارس، او به همراه آبارکا، خورخه یوندا پزشک و شهردار وقت کیتو و ۱۱ نفر دیگر که عمدتا دانشمند و کارکنان حوزه سلامت بودند، به سوءاستفاده از اموال عمومی متهم شد.
گوامان در ابتدا تصور نمیکرد موضوع تا این اندازه جدی باشد. او میگوید: فکر میکردم این اتهام کاملا بیمعناست و خیلی زود تمام میشود.
محور اصلی پرونده
پرونده قضایی بر این موضوع متمرکز بود که چرا شهرداری کیتو به جای آزمایشهای متداول پیسیآر (PCR)، از آزمایشهای لمپ (LAMP) یا «تقویت همدما با واسطه حلقه» استفاده کرده است.
آزمایش لمپ از نظر عملکرد مشابه پیسیآر است، اما سریعتر و سادهتر انجام میشود، زیرا برخلاف پیسیآر نیازی به چرخههای مکرر گرم و سرد شدن ندارد.
مایکل مینا، اپیدمیولوژیست و ایمنیشناس که آن زمان در دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه هاروارد فعالیت میکرد و از طریق ویدئو در دادگاه شهادت داد، به نشریه نیچر گفت احساس میکرد وظیفه دارد سازوکار علمی آزمایشهای تشخیص ویروس را برای دادگاه توضیح دهد.
او گفت: آن زمان درباره علم مربوط به آزمایشهای تشخیص کووید سردرگمی زیادی وجود داشت، اما لیندا دچار چنین سردرگمیای نبود.
به گفته مینا، گوامان آزمایش لمپ را روشی بسیار قدرتمند و کمهزینه برای تشخیص کووید-۱۹ میدانست؛ روشی که در زمانی که معرفهای مورد نیاز پیسیآر در سراسر جهان کمیاب شده بود، میتوانست به کشورش کمک کند.
او افزود: لمپ جایگزینی بسیار باکیفیت و در دسترس برای پیسیآر بود.
جایگزینهای آزمایش پیسیآر
مایکل مینا که بعدها در برنامه «آزمایش خانگی تا درمان» دولت آمریکا نیز نقش داشت، میگوید در آن زمان این تصور اشتباه شکل گرفته بود که تنها آزمایش قابل اعتماد، پیسیآر است.
به گفته او، آزمایشهای لمپ و سپس آزمایشهای آنتیژنی هر کدام کاربردهای خاص خود را در شرایط مختلف داشتند.
او میگوید: از برخی جهات، پیسیآر یکی از محدودترین فناوریهایی بود که میتوانست نیازهای دوران همهگیری را برآورده کند. این آزمایش آنقدر حساس بود که همیشه شاخص مناسبی برای تشخیص مسری بودن فرد و ضرورت قرنطینه محسوب نمیشد. علاوه بر این، انجام آن برای بسیاری از آزمایشگاهها از نظر فنی دشوار بود و مواد مصرفی آن نیز گران و کمیاب بود. در مقابل، لمپ جایگزینی بسیار مناسب به شمار میرفت.
گوامان معتقد است دادستانها پرونده خود علیه او و دیگر متهمان را بر پایه گزارشی بنا کردند که به سفارش او تهیه و نتایج آن در ژانویه ۲۰۲۱ به صورت مقاله علمی منتشر شده بود.
این مطالعه نشان میداد حساسیت آزمایشهای لمپ حدود ۶۱.۹ درصد است و دادستانها همین موضوع را دلیلی بر نامرغوب بودن این آزمایشها دانستند؛ استدلالی که به گفته گوامان، دادگاه در نهایت آن را نپذیرفت.
دادستانها مدعی بودند او و دیگر متهمان در استفاده از بودجه عمومی سوءاستفاده کردهاند.
اکوادور سالها است با بیثباتی سیاسی دستوپنجه نرم میکند و گوامان ناگهان خود را در میانه این کشمکشها یافت. خورخه یوندا، شهردار وقت کیتو نیز این اتهامها را «پیگرد سیاسی» توصیف کرده بود.
نخستین جلسه رسیدگی به این پرونده در ماه سپتامبر ۲۰۲۱ برگزار شد، اما پس از آنکه وکلای مدافع اعلام کردند یکی از قضات بیطرف نیست، روند رسیدگی متوقف شد.
در مدت توقف رسیدگی به پرونده، محدودیتهای شدیدی برای متهمان اعمال شد. آنها باید هفتهای دو بار خود را به کلانتری معرفی میکردند، اجازه خرید یا فروش هیچگونه دارایی نداشتند و همچنین ملزم به استفاده از پابند الکترونیکی برای کنترل رفتوآمد خود بودند.
گوامان میگوید این بخش از ماجرا برای او از همه تحقیرآمیزتر بود.
او توضیح میدهد که ماموران پلیس از طریق پابند الکترونیکی با او تماس میگرفتند و هر زمان دستگاه زنگ میخورد، باید پایش را بالا میآورد تا بتواند از طریق آن با ماموران صحبت کند. این پابند نیز مرتب به شارژ نیاز داشت و او ناچار بود هنگام شارژ شدن، کنار پریز برق بنشیند.
در همین دوران گوامان باردار شد. او مجبور بود برای برداشتن موقت پابند هنگام زایمان، از دادگاه اجازه بگیرد. پس از تولد پسرش در سال ۲۰۲۳، تنها چند روز بعد ماموران پلیس دوباره برای نصب پابند به خانه او مراجعه کردند.
در این میان، دانشگاه UTE بیانیهای عمومی در حمایت از گوامان و خیمنا آبارکا منتشر کرد که به امضای ۶۰ استاد و پژوهشگر از سراسر اکوادور رسید.
امضاکنندگان این بیانیه ضمن اعلام همبستگی با این پژوهشگر، نسبت به آنچه «تلاش برای مرتبط کردن او با یک پرونده احتمالی اختلاس» توصیف کردند، ابراز نگرانی کردند.
در این بیانیه آمده بود: با توجه به سابقه حرفهای بینقص او که هم در داخل کشور و هم در سطح بینالمللی مورد تقدیر قرار گرفته است، این اتهامها را قاطعانه رد میکنیم.
در ماه نوامبر ۲۰۲۱ نیز کمیته دانشمندان نگران (Committee of Concerned Scientists)، یک سازمان بینالمللی مستقر در نیویورک، طی نامهای به «گییرمو لاسو» رئیسجمهور وقت اکوادور نوشت که هرچند درباره آزمایشهای لمپ پرسشهایی مطرح شده است، اما نگران آن است که پژوهش علمی به ابزاری برای تسویهحساب سیاسی با مدیریت پیشین شهرداری کیتو تبدیل شده باشد.
در این نامه آمده بود: چنین استفاده ابزاری از علم، هیچ جایگاهی در خدمات سلامت ندارد.
قدردانی جامعه علمی
در سال ۲۰۲۳، گوامان به فهرست نامزدهای نهایی جایزه جان مدوکس (John Maddox Prize) راه یافت؛ جایزهای که به افرادی تعلق میگیرد که از علم و شواهد علمی دفاع میکنند.
اما او به دلیل محدودیتهای قضایی نتوانست برای شرکت در مراسم اهدای جایزه به لندن سفر کند.
در متن معرفی او آمده بود که گوامان «به دلیل عملکردش به عنوان یک دانشمند در مسئولیت عمومی، شجاعانه فشارها و ارعابهای سیاسی را تحمل کرده» و «در واکنشهای سیاسی علیه شهردار شهر گرفتار شده است.»
گوامان میگوید در طول این سالها برخی همکارانش از او فاصله گرفتند و دیگر برای سخنرانی در کنفرانسها دعوت نمیشد. برخی دیگر نیز به صورت خصوصی از او حمایت میکردند، اما از ترس پیامدهای احتمالی حاضر نبودند حمایت خود را علنی کنند.
با وجود ادامه روند قضایی، او به فعالیت علمی خود ادامه داد و به ریاست مرکز تحقیقات زیستپزشکی (CENBIO) دانشگاه UTE منصوب شد.
تمرکز پژوهشهای او اکنون بر زیستاکتشاف (Biodiscovery) است؛ حوزهای که در آن پژوهشگران در آزمایشگاه و همچنین جنگلهای اکوادور به دنبال مولکولهایی با خواص ضدسرطان، ضدالتهاب و ضدمیکروبی هستند.
گوامان ابتدا این سمت را نپذیرفت، زیرا میخواست تمام تمرکزش را بر پرونده قضایی بگذارد، اما رئیس دانشگاه به او گفت این مسئولیت ذهنش را از فشارهای پرونده دور خواهد کرد.
افزایش حقوق نیز برای او اهمیت داشت، زیرا باید هزینههای سنگین وکلای خود را پرداخت میکرد و همچنین برای مدیریت حجم گسترده توجه رسانهها به پرونده، یک شرکت روابط عمومی استخدام کرده بود.
رسیدگی به پرونده بار دیگر در فوریه ۲۰۲۵ آغاز شد و دادگاه به مدت ۳۰ روز ادامه یافت.
گوامان که برای دفاع از خود در این مدت به مطالعه حقوق نیز پرداخته بود، میگوید با دادگاه مانند مهمترین کلاس درس زندگیاش برخورد کرد.
او میگوید: از تمام وسایل آزمایشگاهم استفاده کردم. ماژیک وایتبرد داشتم، توپهای پینگپنگ آورده بودم تا بار ویروسی را توضیح دهم. یک عروسک خرسی را باز کردم و الیاف داخل آن را بیرون آوردم تا مفهوم دیانای را نشان بدهم. حتی یک کیت پیسیآر همراه خود آورده بودم و برای اعضای هیئت منصفه توضیح میدادم این آزمایش چگونه کار میکند.
او میگوید هنگامی که تفاوت میان آزمایشهای مختلف را برای دادگاه توضیح میداد، یکی از قضات از او پرسید آیا همه این مطالب را برای دادستانها نیز توضیح داده است یا خیر.
وقتی پاسخ داد که این کار را انجام داده، قاضی با تعجب گفت: پس چرا اصلا اینجا هستی؟
گوامان میگوید حضور در دادگاه بسیار دشوار بود، زیرا باید به صحبتهای ماموران پلیس و وکلایی گوش میداد که با وجود آشنایی محدود با زیستشناسی مولکولی، درباره مسائل تخصصی این حوزه اظهار نظر میکردند.
او میگوید: وقتی نوبت پرسشهای دادستان از من رسید، با خودم فکر میکردم نزدیک پنج سال منتظر این لحظه بودهام. او بلند شد، به من و اعضای هیئت منصفه نگاه کرد و گفت: هیچ سؤالی ندارم. اما روز بعد برای من درخواست ۱۳ سال زندان کرد.
پس از پایان جلسات دادگاه، او و دیگر متهمان ۶ ماه دیگر نیز در انتظار رای نهایی ماندند.
گوامان میگوید: جلسه اعلام حکم شاید یکی از آزاردهندهترین و تلخترین بازیهای روانی بود. قضات ابتدا تمام پیشینه پرونده، شهادتها و خلاصه اظهارات را میخوانند و ساعتها طول میکشد تا در نهایت بگویند متهم بیگناه است یا مجرم. در تمام این مدت از شدت اضطراب عرق میکنی و نفسهایت تند میشود.
سرانجام در سپتامبر ۲۰۲۵، گوامان و تمام ۱۳ متهم دیگر از همه اتهامات تبرئه شدند.
اما برخلاف انتظار، او احساس شادی نکرد.
او میگوید: فکر میکردم آن روز یکی از خوشحالترین روزهای زندگیام باشد، اما فقط خسته بودم.
کابوسی که هنوز پایان نیافته است
با وجود صدور حکم برائت، این پرونده هنوز بسته نشده است. دادستانها نسبت به رای دادگاه درخواست تجدیدنظر دادهاند و گوامان و دیگر متهمان قرار است ۱۱ اوت بار دیگر در دادگاه حاضر شوند.
با این حال، اکنون ممنوعیت خروج او از کشور برداشته شده و توانسته است به کشورهای مختلف سفر کند؛ از جمله به لندن برای حضور در مراسم اهدای جایزه جان مدوکس ۲۰۲۵، همچنین به مکزیک، زادگاه همسرش و اسپانیا.
گوامان میگوید تلاش کرده از تجربه تلخ این سالها درس بگیرد. به اعتقاد او، دانشمندان باید مهارت بیشتری در برقراری ارتباط با جامعه داشته باشند و درک کنند که علم از سیاست و مسائل اجتماعی جدا نیست.
او میگوید: باید یاد بگیرید زمینه سیاسی و اجتماعی کشورتان را بشناسید. دانشمندان گاهی بیش از حد روی یک موضوع متمرکز و خشک هستند. اکنون دیدگاه گستردهتری پیدا کردهام و همدلی بیشتری با دیگران دارم.
با وجود چهار سال سخت و فرساینده، او همچنان به نقشی که در اوج همهگیری کووید-۱۹ ایفا کرد، افتخار میکند.
او در پایان میگوید: در متن حکم دادگاه، قاضی گفت: تمام کاری که این ۱۴ نفر انجام میدادند، تلاش برای نجات جان انسانها بود. این جمله عمیقا در وجودم مانده است؛ چون واقعا تنها هدف ما همین بود؛ نجات جان مردم.
انتهای پیام
