همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: وقتی صحبت از آتشفشانها به میان میآید، معمولا گدازه، خاکستر و فورانهای مرگبار نخستین تصاویری هستند که به ذهن میرسند؛ اما در دورافتادهترین نقطه جنوبگان، آتشفشانی فعال وجود دارد که سالهاست پدیدهای متفاوت را رقم میزند و هنوز هم دانشمندان نتوانستهاند راز آن را بهطور کامل کشف کنند.
آتشفشان «اِربِس» که در جزیره راس و حدود هزار و ۳۵۰ کیلومتری قطب جنوب قرار دارد، جنوبیترین آتشفشان فعال جهان به شمار میرود. این آتشفشان دارای یکی از معدود دریاچههای دائمی گدازه روی زمین است و بهطور مداوم گازهای آتشفشانی را به جو منتشر میکند.
دانشمندان در جریان بررسی همین گازها، دههها پیش به کشفی غیرمنتظره دست یافتند؛ ذرات میکروسکوپی طلای خالص که همراه با گازهای خروجی از دهانه آتشفشان به هوا راه پیدا میکنند. بر اساس پژوهشی که سال ۱۹۹۱ منتشر شد، آتشفشان اربس روزانه حدود ۸۰ گرم گرد طلای میکروسکوپی را آزاد میکند و این ذرات را تا فاصلهای نزدیک به هزار کیلومتر و شاید حتی دورتر، پراکنده میسازد.
با وجود آنکه وجود مقادیر اندکی طلا در گازهای برخی آتشفشانهای دیگر مانند کیلاویا در هاوایی، اتنا در ایتالیا، آگوستین در آلاسکا و الچیچون در مکزیک نیز گزارش شده است، اربس تنها آتشفشانی است که ذرات طلای خالص و بلوری را به این شکل وارد جو میکند.
بزرگترین پرسش دانشمندان، نحوه جدا شدن طلا از مواد مذاب درون زمین است. پژوهشگران معتقدند طلا برخلاف آب تبخیر نمیشود، زیرا نقطه جوش آن بسیار بالاتر از دمای گدازههای آتشفشانی است. بر همین اساس، احتمال میدهند این فلز در ترکیبات فرار حاوی کلر یا گوگرد حل شود و همراه با گازهای داغ از دهانه آتشفشان خارج شود.
گروهی از پژوهشگران مؤسسه فناوری معدن و فناوری نیومکزیکو برای بررسی این پدیده، نمونههایی از برف اطراف دهانه، ستون گازهای خارجشده از دریاچه گدازه و حتی هوای لایههای پایینی جو جنوبگان را تا فاصله هزار کیلومتری از آتشفشان جمعآوری کردند. در تمام این نمونهها، ذرات بسیار ریز طلای خالص مشاهده شد.
بیشتر بخوانید:
- جاهایی روی زمین که انسان نباید در آن زنده بماند
- علم، پشت یک تجربه خوشایند | چرا بوی کاج حال ما را بهتر میکند؟
- تردید دانشمندان نسبت به وجود فرازمینی ها کمتر شد
تصاویر ثبتشده با میکروسکوپ الکترونی نشان داد این ذرات، برخلاف انتظار، بهصورت بلورهایی منظم، چندوجهی و تقریباً هندسی شکل گرفتهاند و اندازه برخی از آنها به حدود ۶۰ میکرومتر میرسد.
پژوهشگران برای توضیح این پدیده چند فرضیه مطرح کردهاند. یکی از این فرضیهها، تشکیل بلورهای طلا هنگام سرد شدن گازهای آتشفشانی را مطرح میکند. فرضیه دیگری نیز شکلگیری تدریجی بلورهای طلا روی پوسته سطح دریاچه گدازه و انتقال آنها به وسیله گازهای صعودکننده را محتمل میداند.
با وجود گذشت بیش از سه دهه از انتشار نخستین نتایج این پژوهش، هنوز هیچیک از این فرضیهها بهطور قطعی تأیید نشده است. به همین دلیل، آتشفشان اربس همچنان یکی از اسرارآمیزترین پدیدههای زمینشناسی جهان به شمار میرود؛ آتشفشانی که هر روز برفهای جنوبگان را با ذراتی از طلای خالص غبارآلود میکند.
