به گزارش خبرآنلاین، به نقل از زومیت، همین باور باعث میشود کاپیتانها هنگام پرتاب سکه، با تمام توان برای به دست آوردن حق انتخاب تلاش کنند. تصور رایج این است که شروعکننده بودن، مزیتی روانی ایجاد میکند و تیم مقابل را از همان ابتدا تحت فشار قرار میدهد. اما آیا علم نیز این باور قدیمی را تأیید میکند؟
ضربات پنالتی در جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر به یکی از عوامل تعیینکننده نتایج تبدیل شدهاند و چند مسابقه مرحله حذفی با این شیوه به پایان رسیده است. همین موضوع بار دیگر توجه پژوهشگران را به این پرسش قدیمی جلب کرده که آیا ترتیب زدن ضربات واقعاً بر نتیجه مسابقه اثر میگذارد یا عامل مهمتری در پس این ماجرا وجود دارد.
سالها رایجترین توضیح برای این برتری احتمالی، به روانشناسی بازیکنان مربوط میشد. براساس این فرضیه، تیمی که نخستین ضربه را میزند، فشار روانی کمتری را تجربه میکند، زیرا ابتکار عمل را در اختیار دارد. درمقابل، تیم دوم تقریباً در تمام طول ضربات مجبور است به نتیجه حریف واکنش نشان دهد و اجازه ندهد اختلاف ایجاد شود. این وضعیت میتواند استرس بیشتری ایجاد کند و احتمال اشتباه را افزایش دهد.
کاپیتانها معمولاً تلاش میکنند در پرتاب سکه برنده شوند، زیرا بسیاری از فوتبالیستها معتقدند آغاز کردن ضربات پنالتی مزیتی مهم محسوب میشود
فرضیه پنالتی اول در سال ۲۰۱۰ با انتشار پژوهشی در نشریه American Economic Review بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. نتایج آن مطالعه نشان میداد تیمهایی که ضربات پنالتی را آغاز میکنند، نزدیک به ۶۰ درصد مواقع برنده میشوند، درحالیکه سهم تیمهایی که دوم ضربه میزنند حدود ۴۰ درصد است. این اختلاف قابل توجه باعث شد بسیاری تصور کنند زدن اولین پنالتی واقعاً یک مزیت آماری محسوب میشود.
اما با گذشت زمان و افزایش تعداد مسابقات ثبتشده، تصویر این ماجرا تغییر کرد. پژوهشگران به دادههای بسیار بزرگتری دسترسی پیدا کردند و بار دیگر این فرضیه را آزمودند. مطالعاتی که در سالهای ۲۰۱۲، ۲۰۱۹، ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ منتشر شدند، هر بار اندازه این برتری را کمتر از قبل برآورد کردند.
بهگزارش وایرد، جامعترین پژوهش انجامشده تاکنون، نزدیک به ۷هزار ضربات پنالتی و حدود ۷۴هزار شوت را بررسی کرده است. نتیجه این تحلیل برخلاف تصور رایج بود؛ پژوهشگران هیچ مدرک قانعکنندهای پیدا نکردند که نشان دهد تیم آغازکننده، بیشتر از تیم دوم پیروز میشود. حتی اگر چنین برتریای وجود داشته باشد، برآورد آنها نشان میدهد اختلاف احتمال پیروزی کمتر از ۱٫۸ درصد است؛ رقمی بسیار کوچکتر از اختلاف مشهور ۶۰ در برابر ۴۰ درصد.
بااینحال، گروهی دیگر از پژوهشگران معتقدند که شاید پرسش اصلی از همان ابتدا اشتباه مطرح شده باشد. به اعتقاد آنها، مسئله این نیست که کدام تیم نخستین پنالتی را میزند؛ بلکه باید بررسی کرد که فشار روانی دقیقاً در چه لحظاتی به اوج میرسد و این فشار چگونه بر عملکرد بازیکنان اثر میگذارد.
نتایج مطالعه تازهای که در نشریه Football Studies منتشر شده، از همین دیدگاه حمایت میکند. پژوهشگران مطالعه میگویند تمام ضربات پنالتی از نظر روانی ارزش یکسانی ندارند. کلید ماجرا در تمایز میان پنالتیهایی است که خرابکردنشان باعث حذف فوری تیم میشود و پنالتیهایی که گلکردنشان پیروزی را قطعی میکند. این دو موقعیت از نظر میزان فشار روانی تفاوت بسیار زیادی با یکدیگر دارند.
به گفته پژوهشگران، قوانین فعلی فوتبال باعث میشود این لحظات فوقالعاده پرفشار به شکل یکسان میان دو تیم توزیع نشوند. تیمی که دوم ضربه میزند، بیشتر از تیم آغازکننده در موقعیتی قرار میگیرد که از دستدادن پنالتی به معنای حذف فوری است. درمقابل، فرصتهایی که یک گل میتواند بلافاصله بازی را تمام کند، در طول ضربات پنالتی به شکل متفاوتی میان دو تیم توزیع میشود.
پژوهشگران با بررسی هزاران ضربه پنالتی دریافتند پنالتیهایی که گلشدنشان همان لحظه پیروزی تیم را قطعی میکند، در ۸۹٫۱ درصد موارد با موفقیت همراه هستند. اما زمانی که بازیکن میداند از دستدادن ضربه مساوی با حذف فوری تیم خواهد بود، میزان موفقیت به ۶۰٫۴ درصد کاهش پیدا میکند. این اختلاف بزرگ نشان میدهد نوع فشار روانی میتواند تأثیر بسیار بیشتری از آنچه پیشتر تصور میشد بر عملکرد بازیکنان داشته باشد.
مهمترین نتیجه مطالعه زمانی به دست آمد که پژوهشگران این دو نوع پنالتی را در تحلیلهای آماری خود وارد کردند. پس از درنظر گرفتن «پنالتیهای حذف» و «پنالتیهای پیروزی»، دیگر اینکه یک تیم نخستین ضربه را زده باشد یا دوم، تأثیر معناداری بر نتیجه نهایی نداشت. به بیان دیگر، مزیت ظاهری تیم آغازکننده احتمالاً ناشی از خود ترتیب ضربات نیست، بلکه نتیجه تفاوت در موقعیتهای روانی است که این ترتیب ایجاد میکند.
این یافته میتواند پیامدهای عملی مهمی برای مربیان داشته باشد. تاکنون بسیاری از مربیان تلاش میکردند بهترین پنالتیزن خود را در ابتدای ضربات به میدان بفرستند، اما پژوهشگران معتقدند شاید راهبرد مؤثرتری وجود داشته باشد. اگر برخی بازیکنان توانایی بیشتری در کنترل استرس شدید داشته باشند، منطقیتر است آنها برای حساسترین ضربات حفظ شوند.
البته خود پژوهشگران نیز تأکید میکنند که این مدل هنوز همه پیچیدگیهای فوتبال را دربر نمیگیرد. عواملی مانند تاکتیکهای دروازهبان، تعامل میان دروازهبان و زننده پنالتی، واکنش تماشاگران، خستگی بازیکنان و تفاوتهای شخصیتی افراد همگی میتوانند بر نتیجه ضربات پنالتی اثر بگذارند و باید در پژوهشهای آینده بررسی شوند.
با وجود محدودیتها، مطالعه نگاه تازهای به یکی از پراسترسترین لحظات فوتبال ارائه میدهد. یافتهها نشان میدهد شاید آنچه سرنوشت یک ضربه پنالتی را تعیین میکند، این نیست که چه کسی زودتر ضربه میزند، بلکه نوع فشاری است که بازیکن در همان لحظه تحمل میکند؛ فشاری که گاهی میتواند مرز میان قهرمانی و حذف از جام جهانی باشد.
۵۸۵۸
