هوش مصنوعی با سرعت در حال فراگیری در ابعاد مختلف زندگی بشر است و وجوه مختلف فعالیتهای انسان را در بر گرفته است. بخشی از این فراگیری خواه یا ناخواه شامل مسائل و مواردی میشود که دانشگاهها و مراکز آموزش عالی تاکنون پیگیری آن را برعهده داشتند.
این اتفاق بهقدری در نگاه برخی کارشناسان اهمیت یافته که نسبت به ادامه موجودیت دانشگاه تردیدهایی را مطرح کردند یا در شکلی دیگری تداوم فعالیت به سبکوسیاق کنونی را غیرقابلتوجیه، محکوم به فنا و ناکارآمد عنوان میکنند.
حالا در برههای که دانشگاه باید شکل نوینی از مأموریتهای کنونی خود را ارائه دهد و این مهم باید توسط حکمرانان و البته رسانهها مطالبه شود، برخی تلاش میکنند خلاف این جهت، کورسویههای امید به سمت تحول آموزش عالی را هم به شکل نادرستی جلوه دهند.
پایان هفته اخیر، ادمینهای برخی کانالهای فضای مجازی با انتشار خبری برگرفته از تیتر و محتوای نهچندان دقیق گزارش یک رسانه، اطلاعات نادرستی درباره آزادشدن استفاده از تلفن همراه در امتحانات دانشگاه آزاد مخابره کردند و تلاش داشتند این مسئله را مستقیم و غیرمستقیم به حضوری شدن امتحانات تحصیلات تکمیلی – که برای برخی دانشجویان این دانشگاه طبیعتاً خوشایند نیست – ارتباط دهند و اینگونه موجسواری کنند! هرچند، جستوجویی ساده در موتورهای جستوجوگر بهخوبی میتواند فاصله برخی موارد عنوان شده با واقعیتها را بهخوبی روشن کند.
با طرح چند سؤال این موارد را بررسی میکنیم.
هم بله هم خیر! استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در امتحانات پایان نیمسال تحصیلی که از امروز آغاز میشود مجاز تلقی شده است. برخی واحدها این امکان را در سایتهای رایانهای فراهم کرده و برخی دیگر اجازه استفاده از تلفن همراه را صرفاً برای استفاده از AI میدهند.
خیر! نه دانشجویان کارشناسی و نه دانشجویان کارشناسیارشد هیچکدام اجازه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را ندارند و به شیوههای رایج و معمول مراکز آموزشی امتحان میدهند. این امکان صرفاً برای دانشجویان دکتری تخصصی در نظر گرفته شده است.
باز هم خیر! آغاز این تغییر مهم در نحوه سنجش دانشجویان دکتری به سخنرانی رئیس فقید دانشگاه آزاد اسلامی در فروردین 1404 برمیگردد. شهید طهرانچی در سخنرانی خود با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی واقعیت امروز ماست، گفته بود «ما از این ترم تحصیلی در امتحانات گوشی همراه را آزاد خواهیم کرد. اینکه ما هوش مصنوعی را به رسمیت نمیشناسیم و به اتفاقات بههنگام پاسخ نمیدهیم، در تبدل و تحول موفق نخواهیم بود. ما باید امروز واقعیت هوش مصنوعی را به عنوان ابزار مکمل آموزشی بپذیریم. اگر این را بپذیریم، میتوانیم از جایگزینی آن با خلاقیت دانشجو جلوگیری کنیم و از آن در آموزش بهرهمند شویم. موضوع بعدی لزوم تغییر نقش استاد است. استاد دیگر صرفاً مطرحکننده درس عادی در کلاس نیست. آیا با روشهای گذشته دانش و درک تخصصی دانشجوها بالا میرود؟ این تغییر کار دشواری است، اما باید آن را در مدت کوتاهی دنبال کرد. نمیتوان این تغییر را به زمان سپرد؛ زیرا صحبت از بودن و نبودن است.» به دنبال این جهتگیری، 11 خرداد 1404 بخشنامه نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای دانشجویان دکتری ابلاغ شد و واحدهای آماده برای اجرای این تغییر دست به کار شدند و پس از کسب تجربه و برگزاری کارگاههای توانمندسازی، امسال این موضوع به شکل سراسری اجرا میشود.
طبیعی است اجرای ناکامل و بیدقت هر طرحی میتواند نسبت منفی داشته باشد، اما برای دانشگاهی که در یک سال اخیر تلاش کرده متناسب با اقتضائات کشور فعالیت کرده و امتحانات دانشجویان تحصیلات تکمیلی را به شکل «حضوری» برگزار کند - و برای این امر ایده طرح تعاون امتحان را هم عملیاتی کرده - طبیعی است که صحبت از دادن فرصت برای سوءاستفاده و آسان گرفتن امتحانات خندهدار به نظر میرسد. عجیبتر اینکه کسانی امروز حرکت خطشکن دانشگاه آزاد را دستمایه طرح انتقاد قرار دادهاند و آن را در کنار برگزاری آزمون مجازی قابلدفاع نمیدانند و حتی با وجود بومی بودن بخش اعظم دانشجویان دانشگاه آزاد، دشواری سفر را دلیلی برای برگزاری آزمون مجازی عنوان میکنند که نسبت به کیفیت برگزاری آزمونهای مجازی و نواقص یادگیری در این شیوه که پس از کرونا موردتأکید و توجه رهبر شهید انقلاب نیز قرار گرفته بود، تقریباً سکوت کردهاند و با وجود دغدغه نسبت به سطح علمی صرفاً نظارهگر بهبود معنادار نمرات در دانشگاههای مطرح دولتی هستند!
کارشناسان داخلی و خارجی متفقالقول میگویند دانشگاه در مواجهه با هوش مصنوعی محکوم به تغییر است. چه در شیوه و محتوای ارائه آموزشها، چه در نحوه ارزیابی دانشجویان و حتی در ساحتهای دیگر پژوهش و یا فعالیتهای معمول اداری دانشگاه نمیتواند نسبت به تغییرات گستردهای که AI رقم میزند، بیتفاوت باشد. اینکه چگونه باید تغییر کند را در مطالب مختلفی از زبان اهلفن گزارش کردیم و باز هم مینویسیم، اما آنچه حتمی به نظر میرسد این است که ارائه نظری صرف و طراحی سؤالات امتحانات بر مبنای حفظیات دیگر آوردهای برای دانشجو نخواهد داشت و او را برای زندگی در عصر جدید آماده نمیکند.
