به گزارش ایسنا، ۲۰ تیرماه (۱۳۴۵) زادروز «حسن ذوالفقاری» است و اگر ۱۷ تیرماه ۱۴۰۱ از دنیا نمیرفت، امروز شمع تولد ۶۰ سالگیاش را فوت میکرد؛ پژوهشگر پرکاری که جای خالیاش باورپذیر نیست.
او کارشناسیاش را در دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) گذراند و بعد به استخدام آموزش و پرورش دامغان درآمد. او پس از تحصیل در دوران کارشناسی ارشد و اخذ مدرک این مقطع تحصیلی از پژوهشگاه علوم انسانی، ادامه تحصیلات خود در مقطع دکترا را در سال ۱۳۷۵ در رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران گذراند.
نام ذوالفقاری با فرهنگ سنتی و فولکلور ایران گره خورده است و از نظر پژوهشی جایگاه ممتازی در ادبیات و فرهنگ عامه داشت. همچنین در تثبیت گرایش ادب عامه در مقطع کارشناسی ارشد نقش اساسی ایفا کرد.
یکی از نگرانیهای او زبان فارسی بود و بلایی که کاربران زبان فارسی بر سر آن آوردهاند. او میگفت: «زبان فارسی ضعفی ندارد؛ ضعف از ناحیه کسانی است که از این زبان استفاده میکنند. یکی از ضعفهای کاربران زبان فارسی این است که این زبان را باور ندارند. هر زبانی ویژگیهایی دارد و در صرف و نحو و آموزش آن کاستیهایی وجود دارد. مهم این است که ما از زبان، شناخت داشته باشیم و بر این باور باشیم که زبان فارسی میتواند کامل، جامع و زبان علم باشد.
یکی از مشکلات کاربران زبان ما تنبلی زبانی است. این کاربران سعی میکنند افعال را کم و کمتر کنند. ما در گذشته، فعلهای پویا و کارآیی داشتهایم که به عنوان نمونه، سعدی با استفاده از آنها جملههای خوب و زیبایی نوشته است. امروزه افعال ما از ۵۰ تا ۶۰ فعل تجاوز نمیکند. تعداد فعلها کاهش پیدا کرده و از بسیط به مرکب تبدیل شدهاند. در گذشته، فعلسازی را به طنز یا به صورت جدی انجام میدادند، اما امروز در این زمینه تلاشی نمیشود. بیشتر سعی میشود فعلهای مرکب ساخته شود و هر روز فعلهای ما مرکبتر میشوند.
اینکه ما بتوانیم زبان را زایا کنیم، مهم است. یک بخش مهم در زایا کردن زبان، استفاده از عناصر زبانی است. امکانات ما در زبان فارسی دوبرابر سایر زبانهاست. در زبان عربی از طریق اشتقاق و در زبانهای هندواروپایی از طریق ترکیب، واژه ساخته میشود. ما در زبان فارسی هر دوی این امکانات را داریم و گاه هر دو روش در یک کلمه به کار میروند. پس امکانات بالقوه بسیاری در زبان فارسی وجود دارد که در گذشته شاعران و نویسندگان از آن برای قوت بخشیدن به زبان استفاده میکردند، اما امروز ما دچار تنبلی زبانی شدهایم.»
حسن ذوالفقاری شبکههای اجتماعی و رسانههای رسمی را تهدیدی برای زبان فارسی میدید که هرکدام به نوعی زبان فارسی را تخریب میکنند ولی مغتقد بود: «با این وجود نباید ابزارها را حذف کرد بلکه باید آگاهی عمومی را بالا برد، زیرا شبکهها جایگزین دارند و تنها باید به مردم، فرهنگ استفاده از آنها را داد. در شبکههای مجازی خط فارسی را اشتباه مینویسند و این موضوع شایع شده است. من با رسمالخط معیار کار ندارم اما این دخالت در خط فارسی کمکم ماهیت آن را عوض میکند. مثلا در یک جمله فارسی، به انگلیسی OK مینویسند. ما باید مطالب آسیبزننده پربسامد را تذکر بدهیم. راه دیگری جز بالا رفتن فرهنگ مردم وجود ندارد.»
درباره ورود واژگان بیگانه به زبان فارسی و موضوعیت داشتن نگرانی در اینباره نیز میگفت: «در کل، ماجرا باعث نگرانی است. این نگرانی هم نگرانی ما فقط نیست. نگرانی همه است. اگر ورود واژگان کنترل نشده باشد، توان زبان را میگیرد؛ اگرچه از یک طرف هم به گسترش زبان، داد و ستدهای زبانی و گسترش واژگانی میانجامد. البته باید یک تعادلی هم باشد. البته اگر ما این موضوع را تهدید ندانیم، میفهمیم زبانمان مانند اردو شده است که آنقدر واژگان بیگانه در آن زیاد است که گویا زبان، ترکیبی شده است؛ بنابراین آنجا که میتوانیم برابر بیاوریم، باید این کار را انجام دهیم؛ چون زبان زایایی دارد و با کمک عناصر زبانی میتواند خودش را گسترده کند.»
یکی دیگر از نگرانیهای او تعطیلی کرسیها زبان فارسی بود و میگفت: «کرسیهای زبان فارسی در خارج از کشور از گذشته، حتی پیش از انقلاب ایجاد و تا به حال حفظ شدهاند و اگر یکباره بخواهیم آنها را تعطیل کنیم، احیای دوبارهشان ولو اینکه شرایط کشور هم همانند قبل شود، کار دشواری است. این است که این کرسیها باید به هر شکلی که هست، حفظ شوند. هنوز هم شاید دیر نشده باشد اما فاصلهای که افتاده ممکن است کار را دشوار کند. چون ممکن است رقبایی باشند که البته هم هستند و بخواهند این کرسیها را از آن خود کنند. احیا و ایجاد یک کرسی زبان فارسی در خارج از کشور با تشریفات قانونی و دیپلماتیک و هماهنگیهای بسیاری زیادی باید انجام شود و این واقعا کار دشواری است. این کرسیها را میشود، یکشبه تعطیل کرد اما باید سالها برای احیای دوبارهشان تلاش کرد.»
از آثار او میتوان به «منظومههای عاشقانه ادب فارسی»، «فرهنگ بزرگ ضربالمثلهای فارسی»، «داستانهای امثال»، «سر دلبران»، «باورهای عامیانه مردم ایران»، «ادبیات داستانی عامه»، «فرهنگنامه داستانهای متون فارسی» و... اشاره کرد.
انتهای پیام
