استفاده طولانی‌مدت از وسایل الکترونیکی؛ زنگ خطری برای رشد زبان کودکان

معصومه امیرخانی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به روند طبیعی رشد زبان در کودکانT اظهار کرد: رشد زبان از همان لحظه تولد آغاز می‌شود و صحبت کردن تنها بخش قابل مشاهده این فرآیند است، نوزاد پیش از آنکه بتواند کلمه‌ای را بیان کند، ماه‌ها در حال یادگیری زبان است، به صداهای اطراف گوش می‌دهد، چهره‌ها را می‌بیند، به لحن مادر واکنش نشان می‌دهد و به تدریج ارتباط میان صداها و معنا را می‌آموزد.

دکترای تخصصی گفتار درمانی افزود: به طور معمول، نوزاد در چند ماه نخست زندگی با گریه، لبخند و صداهای مختلف با اطرافیان ارتباط برقرار می‌کند، از حدود شش‌ ماهگی غان و غون کردن و تکرار هجاهایی مانند بابا و دادا آغاز می‌شود و حدود یکسالگی نخستین کلمات معنادار مانند مامان یا بابا شنیده می‌شود.

وی ادامه داد: کودک در ۱۸ ماهگی باید تعداد قابل توجهی واژه در دایره لغات خود داشته باشد و در دو سالگی معمولاً وارد مرحله ترکیب کلمات شده و جملات دو کلمه‌ای مانند آب بده یا مامان بیا را بیان می‌کند، در سه سالگی نیز قادر است جملات طولانی‌تر بسازد و نیازها، احساسات و خواسته‌های خود را بیان کند و در چهار تا پنج سالگی توانایی گفت‌وگو، داستان‌گویی و پرسیدن سؤال‌های متعدد به شکل چشمگیری رشد می‌کند، البته همه کودکان دقیقا با یک سرعت رشد نمی‌کنند و تفاوت‌های فردی وجود دارد، اما به طور کلی انتظار می‌رود کودک در یک بازه زمانی مشخص به این مراحل دست پیدا کند.

امیرخانی درباره زمان مراجعه والدین به متخصص برای دیر صحبت کردن فرزندشان، اظهار کرد: بسیاری از والدین این جمله را شنیده‌اند که صبر کنید، خودش حرف می‌زند، اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، صبر کردن بیش از حد باعث از دست رفتن فرصت طلایی درمان می‌شود.

این دکترای تخصصی گفتار درمانی افزود: اگر کودکی تا یکسالگی هیچ کلمه معناداری نگوید، تا ۱۸ ماهگی تعداد بسیار کمی واژه داشته باشد، تا دو سالگی نتواند دو کلمه را کنار هم قرار دهد یا دستورات ساده را درک نکند، حتماً باید ارزیابی شود.

وی ادامه داد: همچنین اگر کودک به اسم خود واکنش نشان نمی‌دهد، تماس چشمی ضعیفی دارد، از اشاره کردن استفاده نمی‌کند یا کلماتی را که قبلاً بلد بوده از دست می‌دهد، این موارد زنگ خطر محسوب می‌شوند.

امیرخانی تأکید کرد: تأخیر گفتار همیشه به معنای وجود یک مشکل جدی نیست، اما همواره نیاز به بررسی تخصصی دارد و حتی اگر مشخص شود کودک تنها کمی دیرتر از همسالان خود رشد می‌کند، همین ارزیابی می‌تواند خیال خانواده را آسوده کند.

این دکترای تخصصی گفتاردرمانی با اشاره به دلایل دیر زبان باز کردن کودکان، گفت: تأخیر در گفتار علت واحدی ندارد و عوامل مختلفی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند، یکی از مهم‌ترین دلایل این امر، مشکلات شنوایی است، کودکی که صداها را به خوبی نمی‌شنود، به طور طبیعی در یادگیری زبان نیز با مشکل مواجه می‌شود.

 وی ادامه داد: همچنین برخی کودکان به دلیل اختلالات رشدی مانند اوتیسم با مشکلات ارتباطی و زبانی مواجه می‌شوند، در برخی دیگر نیز تأخیر شناختی، مشکلات عصبی یا اختلالات اختصاصی زبان وجود دارد.

امیرخانی تصریح کرد: گاهی نیز محیط نقش مهمی در بروز تأخیر گفتار ایفا می‌کند، کودکی که فرصت کافی برای گفت‌وگو، بازی و تعامل با بزرگسالان را ندارد یا ساعت‌های طولانی در معرض تلویزیون و تبلت قرار می‌گیرد، ممکن است در رشد زبانی کندتر عمل کند.

این دکترای تخصصی گفتاردرمانی با اشاره به نقش عوامل ژنتیکی در زبان باز کردن کودکان، گفت: عوامل ژنتیکی نیز اهمیت زیادی دارند و بسیاری از خانواده‌ها عنوان می‌کنند که پدر یا یکی از فرزندان دیگر خانواده نیز دیرتر از حد معمول صحبت کرده است، تأخیر گفتار یک موضوع چندعاملی است و برای یافتن علت اصلی آن، انجام ارزیابی تخصصی ضرورت دارد.

وی در خصوص نقش والدین در رشد گفتار و مهارت زبانی کودک، اظهار کرد: مهم‌ترین عامل رشد زبان، ارتباط انسانی است، کودکان زبان را از طریق تعامل یاد می‌گیرند، این امر از طریق حفظ کردن کلمات اتفاق نمی‌افتد. 

امیرخانی افزود: والدین باید از همان روزهای نخست با کودک صحبت کنند، هنگام غذا دادن، لباس پوشاندن یا حمام کردن درباره کارهایی که انجام می‌دهند با او حرف بزنند، روزانه برای او کتاب بخوانند، کتابخوانی روزانه حتی در حد چند دقیقه تاثیر بسیار زیادی بر رشد زبانی کودک دارد، همچنین باید به کودک فرصت پاسخ داده بدهند و به جای حدس زدن دائمی خواسته‌های کودک، او را به برقراری ارتباط تشویق کنند.

این دکترای تخصصی گفتاردرمانی با اشاره به تأثیر استفاده از وسایل الکترونیکی در صحبت کردن کودکان، گفت: امروزه این موضوع برای متخصصان به یکی‌از نگرانی‌های اصلی تبدیل شده است، کودک برای یادگیری زبان به تعامل دوطرفه نیاز دارد، یعنی فردی با او صحبت کند، منتظر پاسخ بماند، به نگاه و اشاره او واکنش نشان دهد و با او بازی کند، در حالی که صفحه‌نمایش‌ها چنین تعاملی ایجاد نمی‌کنند.

وی ادامه داد: مطالعات نشان داده‌اند کودکانی که ساعت‌های طولانی از تلفن همراه، تبلت یا تلویزیون استفاده می‌کنند، بیشتر در معرض مشکلات زبانی، کاهش توجه، ضعف مهارت‌های ارتباطی و حتی مشکلات رفتاری قرار دارند، این موضوع به ویژه در دو سال نخست زندگی اهمیت بیشتری دارد، زیرا این دوره حساس‌ترین زمان برای رشد مغز و زبان است، هیچ وسیله الکترونیکی نمی‌تواند جایگزین بازی، صحبت کردن و ارتباط چهره به چهره با والدین شود. 

امیرخانی با بیان اینکه بهترین روش آموزش زبان به کودکان بازی است، گفت: بازی با عروسک، کتاب‌های تصویری، شعرخوانی، قصه‌گویی، بازی‌های وانمودی مانند دکتربازی و آشپزی، پازل، بازی‌های نوبت‌گیری و نام بردن اشیا و حیوانات، فرصت‌های بسیار مناسبی برای یادگیری زبان فراهم می‌کنند.

این دکترای تخصصی گفتاردرمانی تأکید کرد: والدین نباید هدف خود را وادار کردن کودک به حرف زدن قرار دهند، بلکه باید فضایی ایجاد کنند که کودک از برقراری ارتباط لذت ببرد.

امیرخانی درباره دوزبانه بودن کودکان نیز گفت: دوزبانه بودن به خودی خود موجب اختلال یا تأخیر گفتار نمی‌شود و بسیاری از کودکان هم‌زمان دو زبان را با رشد طبیعی فرا می‌گیرند، اما نکته مهم این است که همه کودکان شرایط یکسانی ندارند، برخی کودکان به دلایل ژنتیکی، سابقه خانوادگی تأخیر گفتار، مشکلات رشدی یا ضعف‌های زبانی، مستعد دیر صحبت کردن هستند، در این گروه از کودکان، قرار گرفتن زودهنگام و زیاد در معرض زبان دوم، به‌ویژه از طریق کارتون‌ها، برنامه‌های آموزشی یا صحبت مداوم به زبان انگلیسی، ممکن است فرایند یادگیری زبان اول را پیچیده‌تر کند.

وی افزود: کودک در سال‌های اولیه زندگی نیاز دارد که ابتدا یک پایه محکم در زبان مادری خود ایجاد کند، یعنی بتواند به‌ خوبی کلمات، جملات و مهارت‌های ارتباطی را در زبان اول یاد بگیرد، اگر کودکی که از ابتدا زمینه تأخیر زبانی دارد، همزمان با حجم زیادی از زبان دوم روبرو شود، ممکن است یادگیری زبان اول او کندتر شود یا والدین و حتی خود کودک در تشخیص و استفاده از واژگان دچار سردرگمی شوند.

این دکترای تخصصی گفتاردرمانی با اشاره به اینکه دیر صحبت کردن همیشه نشانه یک مشکل جدی نیست، اظهار کرد: برخی کودکان دیرآغازگر هستند و پس از شروع صحبت، به سرعت پیشرفت می‌کنند، اما تشخیص این موضوع تنها از طریق ارزیابی تخصصی امکان‌پذیر است، به همین دلیل توصیه می‌شود هر کودکی که تأخیر قابل‌توجهی در گفتار دارد، توسط متخصص ارزیابی شود تا در صورت نیاز، درمان زودهنگام را آغاز کند. 

وی گفت: صبر کردن بیش از حد، نادیده گرفتن علائم هشدار دهنده، مقایسه کودک با دیگران، سرزنش کردن، وادار کردن به تکرار کلمات، صحبت کردن به جای کودک، استفاده زیاد از تلویزیون و تلفن همراه و ایجاد اضطراب در کودک از جمله رفتارهایی هستند که روند رشد زبانی را دشوارتر می‌کنند.

امیرخانی با اشاره به اهمیت درمان زودهنگام، خاطرنشان کرد: مغز کودکان در سال‌های نخست زندگی انعطاف‌پذیری بسیار بالایی دارد و به همین دلیل، مداخله زودهنگام نتایج فوق‌العاده‌ای به همراه دارد، بسیاری از کودکانی که در سنین پایین شناسایی و تحت گفتاردرمانی قرار می‌گیرند، پیشرفت چشمگیری می‌کنند و می‌توانند به سطح همسالان خود نزدیک شوند یا حتی به طور کامل به آن برسند.

وی در پایان تأکید کرد: تأخیر گفتار، موضوعی قابل پیگیری و در بسیاری از موارد قابل درمان است، هرچه تشخیص و مداخله زودتر انجام شود، شانس موفقیت بیشتر خواهد بود، بنابراین، نگرانی والدین نباید باعث ترس و ناامیدی شود، بلکه باید آن‌ها را به سمت ارزیابی و اقدام به‌ موقع هدایت کند.

انتهای پیام