همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: درمانهای هدفمند سرطان سالهاست به یکی از مهمترین حوزههای نوآوری در پزشکی تبدیل شدهاند، اما بسیاری از آنها به دلیل آسیب رساندن به سلولهای سالم یا ایجاد عوارض جانبی شدید، نتوانستهاند به نتایج مطلوب برسند. اکنون گروهی از پژوهشگران دانشگاه اومئو سوئد از فناوری تازهای رونمایی کردهاند که میتواند مسیر درمان یکی از خطرناکترین انواع سرطان پروستات را تغییر دهد.
به گزارش ریفرکتور، این فناوری بر پایه یک آنتیبادی جدید با نام mAbF۱۱ توسعه یافته است؛ مولکولی که به جای خاموش کردن کامل یک مسیر زیستی مهم، تنها بخشی از آن را که در گسترش سرطان نقش دارد هدف قرار میدهد. این رویکرد، درمان را بسیار دقیقتر میکند و احتمال آسیب به بافتهای سالم را کاهش میدهد.
پژوهشگران روی مسیر پیامرسانی TGFβ تمرکز کردهاند؛ سیستمی که در بدن سالم وظیفه تنظیم رشد سلولها، ترمیم بافتها و کنترل پاسخ ایمنی را بر عهده دارد. اما در مراحل پیشرفته سرطان، همین مسیر میتواند به ابزاری برای تهاجمیتر شدن سلولهای سرطانی و گسترش آنها به سایر اندامها تبدیل شود.
در درمانهای قبلی، تلاش میشد کل این مسیر زیستی مسدود شود؛ اقدامی که علاوه بر مهار سرطان، عملکرد طبیعی بدن را نیز مختل میکرد و حتی نگرانیهایی درباره عوارض قلبی و عروقی به وجود آورده بود. اما آنتیبادی mAbF۱۱ تنها فرایندی را هدف میگیرد که باعث فعال شدن برنامههای مهاجرت و متاستاز سلولهای سرطانی میشود.
آزمایشها روی مدلهای حیوانی مبتلا به سرطان پروستات مقاوم به هورموندرمانی نشان داد این آنتیبادی بهصورت وابسته به دوز، هم رشد تومور را کاهش میدهد و هم از گسترش آن جلوگیری میکند. نکته مهمتر اینکه در طول مطالعه، کاهش وزن شدید، اختلال عملکرد قلب یا آسیب به آئورت که از نگرانیهای اصلی درمانهای مشابه محسوب میشود، مشاهده نشد.
پژوهشگران همچنین این فناوری را با دوستاکسل، یکی از رایجترین داروهای شیمیدرمانی سرطان پروستات پیشرفته، مقایسه کردند. اگرچه دوستاکسل نیز اندازه تومورها را کاهش داد، اما نیمی از موشهای دریافتکننده این دارو دچار کاهش وزن شدید شدند و پژوهشگران مجبور شدند آن بخش از مطالعه را زودتر متوقف کنند. در مقابل، آنتیبادی جدید بدون بروز این عوارض، اثر قابل توجهی در مهار رشد و انتشار سرطان نشان داد.
بیشتر بخوانید:
- پایان خطاهای انسانی در درمان؟ | هوش مصنوعی میتواند به تصمیمهای پزشکی کمک کند
- درمان عوارض پارکینسون با یک فناوری جدید | مبتلایان میتوانند دوباره راه بروند
یکی دیگر از دستاوردهای این پژوهش، شناسایی ژن TGFBR۱ بهعنوان یک «نشانگر زیستی» (Biomarker) بالقوه است. به گفته محققان، اندازهگیری میزان فعالیت این ژن میتواند در آینده به پزشکان کمک کند بیمارانی را که بیشترین احتمال پاسخ به درمان جدید را دارند، شناسایی کنند و درمانی شخصیسازیشده ارائه دهند.
کاربرد این فناوری تنها به سرطان پروستات محدود نمانده است. پژوهشگران در آزمایشهای جداگانه روی سرطان سهگانه منفی پستان نیز مشاهده کردند که این آنتیبادی توانسته میزان تهاجم سلولهای سرطانی و تشکیل متاستاز در ریه را بهطور چشمگیری کاهش دهد؛ موضوعی که احتمال استفاده از این فناوری در درمان سایر سرطانهای تهاجمی را نیز مطرح میکند.
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند این فناوری هنوز در مرحله پیشبالینی قرار دارد و پیش از آغاز آزمایش روی انسان باید مطالعات ایمنی بیشتری انجام شود. با این حال، هدف قرار دادن دقیق عامل گسترش سرطان به جای مسدود کردن کامل یک مسیر حیاتی بدن، میتواند آغازگر نسل تازهای از درمانهای هوشمند و کمعارضه سرطان باشد.
