به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، مسابقات انتخابی روبوکاپ دانشآموزی ۲۰۲۶ بعد از دو روز تلاش و رقابت تیمهای دانشآموز امروز ۲۵ اردیبهشتماه به ایستگاه پایانی میرسد.
مسابقات انتخابی رقابتهای جهانی ربوکاپ ایران از ۲۳ اردیبهشتماه با حضور ۵۶ تیم برگزیده دانشآموزی از سراسر کشور در مصلای تهران آغاز شده و تا ۲۵ اردیبهشتماه ادامه خواهد داشت؛ رویدادی فناورانه که با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری و همکاری کمیته ملی ربوکاپ ایران در جریان است و به یکی از مهمترین عرصههای رقابت نسل جوان در حوزه رباتیک، هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور تبدیل شده است.
تیمهای حاضر در این دوره در شش لیگ «فوتبالیست وزن سبک»، «فوتبالیست وزن آزاد»، «آناستیج»، «امدادگر خط»، «امدادگر ماز» و «شبیهساز امدادگر» با یکدیگر رقابت میکنند و تیمهای برتر، جواز حضور در رقابتهای جهانی ربوکاپ ۲۰۲۶ در شهر اینچئون کره جنوبی را به دست خواهند آورد.
رقابت رباتها برای حل چالشهای واقعی در زمین مسابقه
فضای مسابقات، ترکیبی از رقابت مهندسی، خلاقیت فناورانه و کار تیمی است. در هر بخش، رباتها باید در محیطهایی طراحیشده بر اساس سناریوهای واقعی عمل کنند؛ از رباتهای فوتبالیست که در زمین مسابقه توپ را شناسایی و هدایت میکنند تا سامانههای امدادگری که باید مسیرهای پیچیده را پیمایش کرده، موانع را پشت سر بگذارند، قربانیها را تشخیص دهند و عملیات امداد را انجام دهند. در لیگ شبیهساز امدادگر نیز تیمها روی توسعه الگوریتمهای مسیریابی، نقشهبرداری، پردازش تصویر و تصمیمگیری هوشمند کار میکنند تا ربات بتواند در محیطهای ناشناخته عملکرد دقیق و پایداری داشته باشد. در بخش «آناستیج» نیز ترکیب روایت، طراحی مکانیکی، برنامهنویسی و اجرای هماهنگ رباتها، فضای متفاوتی از کاربرد فناوری در قالب اجراهای نمایشی ایجاد کرده است.
دانشآموزان نوجوانی که برنامهنویسی و طراحی ربات را برعهده دارند
در میان تیمها میتوان دانشآموزان ۱۳-۱۲ سالهای را دید که مسئولیت برنامهنویسی ربات، توسعه الگوریتمهای کنترلی، طراحی بردهای الکترونیکی، پردازش تصویر، طراحی مکانیکی یا مدلسازی سهبعدی را بر عهده دارند. برخی از آنها با زبانهایی مانند Python و ++C کار میکنند، الگوریتمهای بینایی ماشین توسعه میدهند، از کتابخانههایی مانند OpenCV استفاده میکنند و رباتهایی طراحی کردهاند که بر اساس دادههای سنسورها و دوربینها تصمیمگیری میکنند. گروهی دیگر نیز در بخش طراحی صنعتی و مکانیکی، شاسی رباتها، قطعات متحرک، سیستمهای انتقال نیرو و مکانیزمهای امداد را طراحی و پیادهسازی کردهاند.
بخش مهمی از فرآیند آمادهسازی این تیمها، فراتر از آموزشهای رسمی مدرسه شکل گرفته است. بسیاری از دانشآموزان از سنین پایین وارد مسیر یادگیری رباتیک، برنامهنویسی و الکترونیک شدهاند و با حضور در آموزشگاهها، کارگاههای تخصصی و پروژههای عملی، مهارتهای خود را توسعه دادهاند. نتیجه این روند، شکلگیری نسلی از نوجوانان مستعد و خلاق است که در سنین کم، تجربهای عملی از طراحی سامانههای هوشمند، حل مسئله، کار تیمی و توسعه فناوری به دست آوردهاند.
روایت نوجوانانی که ربات «منشی هوشمند» را با قطعات بازیافتی ساختند
در میان هیاهوی مسابقات انتخابی ربوکاپ ۲۰۲۶، گروهی پنجنفره از نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله با رباتی نمایشی و متفاوت توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب کردهاند؛ رباتی که به گفته خودشان قرار است نقش یک «منشی هوشمند» را ایفا کند. بخش زیادی از این ربات با قطعات بازیافتی ساخته شده است.
محمد غمیلوی یکی از اعضای تیم در توضیح عملکرد این ربات میگوید: ربات ما یک منشی است و کارهای یک منشی انسانی را راحتتر انجام میدهد. میتواند تا حد زیادی جای یک نفر را بگیرد، فقط مثل انسان احساسات ندارد. این ربات میتواند کولر را خاموش و روشن کند، برای مراجعهکننده وقت ثبت کند و حتی از طریق سایت برایش نوبت بگیرند. اگر هم کسی بدون اجازه وارد اتاق دکتر شود، ربات او را دنبال میکند و از مطب بیرون میفرستد.
به گفته این نوجوان، ساخت ربات حدود سه ماه زمان برده و بخش زیادی از قطعات آن از وسایل بازیافتی تهیه شده است. یکی از اعضای تیم که مسئول بخش مکانیک و الکترونیک بوده، میگوید: اسمبل ربات را از صفر تا صد خودم انجام دادم. در بخش الکترونیک هم بردها را با کمک معلم طراحی کردیم و لحیمکاریها را خودم انجام دادم.
عضو دیگری از تیم نیز که برنامهنویسی ربات را بر عهده داشته، میگوید علاقه شخصیاش به کدنویسی باعث شده این بخش را انتخاب کند.
طراحی ربات امدادگر با استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی
در آن سوی سالن مسابقات، تیمی چهار نفره از دانشآموزان ۱۶ ساله شهر تهران با رباتی که برای لیگ «امدادگر ماز پیشرفته» طراحی کردهاند در این رقابتها حضور دارند. ارشان خوشبوی، یکی از اعضای این تیم، میگوید آنها طی حدود یک سال
گذشته روی طراحی و ساخت ربات خود کار کرده و تمامی مراحل از ایدهپردازی تا ساخت و برنامهنویسی را بهصورت مستقل انجام دادهاند.
ربات طراحیشده توسط این تیم قادر است یک زمین ماز را بهطور کامل پیمایش کند. در طول مسیر، ربات با استفاده از دوربین و الگوریتمهای هوش مصنوعی میتواند قربانیهایی را که به شکل رنگها یا حروف مشخص شدهاند شناسایی کند و بر اساس نوع قربانی، کیتهای نجات مناسب را برای آنها ارسال کند.
ارشان خوشبوی که مسئولیت بخش برنامهنویسی ربات را بر عهده داشته، در توضیح بخش فنی پروژه میگوید: برای کنترل سنسورها، مدیریت دوربین و ارتباط میان اجزای مختلف ربات، پکیجهای نرمافزاری جداگانهای نوشتیم و آنها را به هم متصل کردیم تا ربات بتواند بهصورت یکپارچه کار کند. همچنین برای تشخیص قربانیها از طریق دوربین، از الگوریتمهای هوش مصنوعی استفاده کردهایم.
به گفته اعضای تیم، طراحی بدنه، شاسی و ساخت ربات نیز بهطور کامل توسط خود دانشآموزان انجام شده است. آنها میگویند بیشتر مهارتهای موردنیاز برای این پروژه را با علاقه شخصی و صرف زمان خارج از ساعات درسی یاد گرفتهاند.
هوش مصنوعی و بینایی ماشین در پروژه نوجوانان ربوکاپ
در جریان رقابتهای لیگ شبیهساز ربوکاپ ۲۰۲۶، تیمی پنجنفره از دانشآموزان ۱۴ تا ۱۶ ساله از تهران با توسعه یک سامانه شبیهسازی امداد و نجات در این مسابقات حضور پیدا کردهاند. اعضای تیم میگویند پروژه آنها بر پایه طراحی الگوریتمهای مسیریابی، نقشهبرداری و بینایی ماشین برای شناسایی قربانیها در محیط شبیهسازیشده توسعه یافته است.
طالعی، ۱۴ ساله و یکی از اعضای تیم، درباره روند مسابقه توضیح میدهد: در این مسابقات، ربات باید در نقشههای مختلف حرکت کند، قربانیها را روی دیوارها تشخیص دهد، از موانع عبور کند، داخل چالهها نیفتد و در نهایت بتواند نقشه محیط را بهدرستی گزارش کند.
او که مسئول بخش پیشپردازش تصویر در تیم بوده، درباره وظیفه خود میگوید: قبل از اینکه تصاویر وارد شبکه عصبی شوند، روی آنها پردازش اولیه انجام میدهیم تا خروجی مناسبتری به مدل داده شود. برای این کار از ابزارهای پردازش تصویر و کتابخانه OpenCV استفاده کردیم تا سیستم بتواند قربانیها را با دقت بیشتری تشخیص دهد.
به گفته طالعی، یادگیری این مهارتها از طریق کلاسهای مدرسه و همچنین علاقه شخصی دنبال شده است. او میگوید ابتدا برنامهنویسی را با زبان ++C آغاز کرده و سپس به سراغ Python رفته است.
بردیا جلیلی، دیگر عضو ۱۴ ساله این تیم، مسئول بخش ارزیابی و بهینهسازی سامانه بوده است. او درباره نقش خود توضیح میدهد: این بخش در بسیاری از تیمها کمتر مورد توجه قرار میگیرد، اما ما سیستمی طراحی کردیم که خطاها و شرایط پیشبینینشده را شناسایی کند تا عملکرد الگوریتمها پایدارتر شود.
او ادامه میدهد: ما یک بانک شامل حدود ۱۰۰ نقشه استاندارد داریم و نسخههای مختلف کد را روی آن آزمایش میکنیم. این کار کمک میکند خطاهای احتمالی زودتر شناسایی شوند و بتوانیم بهترین نسخه الگوریتم و مناسبترین تنظیمات را انتخاب کنیم.
اعضای تیم میگویند پروژه آنها از چند بخش تخصصی تشکیل شده است؛ بخش نقشهبرداری برای ثبت و گزارش محیط، بخش مسیریابی برای حرکت در مسیر و جستوجوی قربانیها، بخش پیشپردازش تصویر برای تحلیل اولیه تصاویر و در نهایت شبکه عصبی که با استفاده از دادههای آموزشی، نوع قربانی را تشخیص داده و ثبت میکند.
این تیم امسال برای نخستین بار در مسابقات ربوکاپ شرکت کرده و اعضای آن معتقدند حضور در این رقابتها فرصت ارزشمندی برای تجربه کار تیمی، توسعه مهارتهای فنی و آشنایی عملی با فناوریهای حوزه رباتیک و هوش مصنوعی بوده است.
از تعقیب خط تا انتقال مصدوم؛ ماموریت ربات دانش اموزان در ربوکاپ
در جریان رقابتهای ربوکاپ ۲۰۲۶، تیمی چهار نفره از دانشآموزان در لیگ «امدادگر خط» حضور دارند؛ تیمی که اعضای آن بین ۱۵ تا ۱۸ سال سن دارند و برای دومین سال پیاپی در این مسابقات شرکت میکنند. اعضای تیم همگی دانشآموز هستند و در مقاطع نهم تا دوازدهم تحصیل میکنند. دو نفر از اعضا ۱۸ سالهاند، یکی از آنها امسال دیپلم میگیرد و دو عضو دیگر نیز در پایههای دهم و نهم مشغول تحصیل هستند.
محمد طاها شکری، عضو ۱۸ ساله تیم، درباره حضورشان در این رقابتها میگوید: لیگ ما امدادگر خط است و پارسال هم در همین بخش شرکت کرده بودیم. امسال دومین سال حضور ماست و رباتمان هم نسبت به قبل پیشرفت زیادی کرده و جزو رباتهای خوب مسابقه محسوب میشود.
شکری در این تیم مسئول برنامهنویسی ربات و طراحی بردهای الکترونیکی بوده است. او توضیح میدهد که بخش برنامهنویسی شامل کنترل حرکت ربات، پردازش دادههای سنسورها، مدیریت عملکرد موتورها و هماهنگی میان بخشهای مختلف ربات بوده و در بخش الکترونیک نیز طراحی بردها، جانمایی فناوری را صرفاً در حد آموزش تئوری دنبال نمیکند و تلاش دارد دانش خود را در پروژههای عملی و کار تیمی به کار بگیرد.
بخش از این نوجوانان مهارتهای خود را از طریق مدرسه و بخشی دیگر از آموزشگاههای آزاد، پروژههای شخصی و تجربههای عملی به دست آوردهاند و حالا در فضایی رقابتی توانستهاند ایدههایشان را به محصول و سامانههای واقعی تبدیل کنند.
اهمیت ربوکاپ در همین پیوند میان آموزش، خلاقیت و تجربه عملی است؛ جایی که نوجوانان علاوه بر یادگیری مهارتهای فنی، کار گروهی، حل مسئله، مدیریت پروژه و ارائه ایده را نیز تمرین میکنند. بسیاری از تیمها ماهها برای طراحی، برنامهنویسی و ساخت رباتهای خود زمان صرف کردهاند و همین فرآیند، تجربهای نزدیک به فعالیتهای حرفهای مهندسی و فناورانه را برای آنها ایجاد کرده است.
در شرایطی که فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی، رباتیک و پردازش تصویر نقش پررنگتری در آینده مشاغل و صنایع خواهند داشت، چنین رویدادهایی میتوانند زمینهساز شکلگیری نسل تازهای از نیروهای متخصص و خلاق در کشور باشند؛ نسلی که از سالهای نوجوانی با فناوریهای پیشرفته درگیر شده و مسیر ورود به زیستبوم نوآوری را از همین مسابقات آغاز میکند.
