آیا ضریب هوشی را میتوان مهمترین عامل در رشد مغز کودکان دانست؟ اخیراً پژوهش جدیدی انجام شده که پاسخ متفاوتی به این سؤال میدهد. محققان آمریکایی میگویند وضعیت مالی خانواده و محیطی که کودک در آن رشد میکند، تأثیر زیادی بر ساختار و عملکرد مغز دارد؛ فاکتوری که حتی از IQ، سبک فرزندپروری و سابقه سلامت نیز پررنگتر است.
بهنقل از یورونیوز، پژوهشگران «دانشگاه واشنگتن» در مطالعهای گسترده روی حدود ۱۲ هزار کودک ۹ تا ۱۰ ساله دریافتند که عوامل اجتماعی و اقتصادی حدود ۱۶ درصد از تفاوتهای کشفشده در عملکرد مغز کودکان را توضیح میدهند. این عدد از تمام عوامل دیگری که در تحقیق بررسی شدهاند، بیشتر بوده و میتواند تصورات از عوامل رشد مغز کودکان را دستخوش تغییر کند.
نتایج این پژوهش نشان میدهد شرایط زندگی و فرصتهای اقتصادی خانواده میتوانند اثر مستقیمی بر نحوه رشد مغز کودکان داشته باشند. بهگفته محققان، مغز کودکی که در شرایط اقتصادی دشوار رشد میکند، در برخی جنبهها شباهتهایی به مغز کودکی دارد که با کمبود خواب و استرس مزمن مواجه است. جالب اینکه که پژوهشگران تأکید میکنند این موضوع به معنای «کمهوشتر بودن» این کودکان نیست. آنها معتقدند بسیاری از تفاوتهای مشاهدهشده ناشی از عواملی مانند استرس، کیفیت خواب و شرایط محیطی هستند؛ عواملی که در صورت بهبود میتوانند اثرات خود را تا حد زیادی از دست بدهند.
برای انجام این تحقیق، محققان ۶۴۹ متغیر مختلف مرتبط با رشد کودکان را ۱۲ هزار کودک ۹ تا ۱۰ ساله بررسی کردند. این عوامل شامل مدتزمان استفاده از نمایشگرها، تواناییهای شناختی، سلامت جسمی و روانی، سبک فرزندپروری، شرایط اجتماعی و ویژگیهای محیط زندگی بودند.
درنهایت شرایط اقتصادی خانواده و وضعیت محلهای که کودک در آن زندگی میکند، بهعنوان مهمترین عوامل تأثیرگذار بر عملکرد مغز شناسایی شدند. این عوامل بهویژه با بخشهای حسی و حرکتی مغز ارتباط داشتند؛ این نواحی نسبتبه عواملی مانند خواب و استرس حساسیت بالایی دارند. یکی از پژوهشگران این مطالعه میگوید تأثیر وضعیت اقتصادی آنقدر چشمگیر بوده که آن را میتوان عاملی دانست که همه جا حضور دارد اما معمولاً کمتر به آن توجه میشود.
بهزعم محققان این تیم پژوهشی، آنها تنها با بررسی اسکن مغزی کودکان میتوانستند تا حدی وضعیت اقتصادی خانواده، میزان خواب و حتی الگوی استفاده از نمایشگرها را حدس بزنند. در مقابل اما، اسکنهای مغزی اطلاعات قابل اتکایی درباره IQ کودکان ارائه نمیکردند.
محققان معتقدند این یافتهها میتواند نگاه ما را به مفهوم هوش و رشد شناختی تغییر دهد. از دید آنها، بسیاری از تفاوتهایی که در گذشته به تواناییهای ذاتی یا IQ نسبت داده میشد، ممکن است در واقع بازتاب شرایط محیطی، سطح استرس و کیفیت زندگی کودکان باشد. این پژوهش اهمیت کاهش فقر، بهبود شرایط زندگی و فراهم کردن فرصتهای برابر برای کودکان را برجسته میکند؛ عواملی که شاید تأثیرشان بر رشد مغز کودکان بسیار بیشتر از چیزی باشد که تاکنون تصور میکردیم.
