عصر ایران ؛ علی خیرآبادی - صبح یک روز عادی در دانشگاه، فقط آغاز چند کلاس درس نیست. راهروهایی است که بحثهای ناتمام دیشب را ادامه میدهند، حیاطی که محل گفتوگوی دانشجویان با دیدگاههای متفاوت است و کافهای که در آن، ایدههای خام کمکم شکل میگیرند. دانشگاه، پیش از آنکه یک نهاد آموزشی باشد، یک فضای زنده اجتماعی است؛ فضایی که توسعه، دقیقاً از همینجا شروع میشود.
توسعه را نمیتوان به شاخصهای اقتصادی یا پیشرفتهای فناورانه محدود کرد. توسعه زمانی معنا پیدا میکند که جامعه بتواند فکر کند، گفتوگو کند و خودش را نقد کند. در تمام جوامع مدرن، دانشگاه بستر اصلی همین فرآیند بوده است. دانشگاهها جایی هستند که پرسشهای تازه مطرح میشود، راهحلها به چالش کشیده میشوند و نسل جدید، یاد میگیرد چگونه در امور عمومی مشارکت کند.
با این حال، این روزها دوباره بحث مجازیکردن دانشگاهها تا عید مطرح شده است؛ تصمیمی که اگرچه ممکن است در ظاهر ساده و کمهزینه به نظر برسد، اما پیامدهای آن بسیار فراتر از تعطیلی چند کلاس حضوری است. دانشگاه را نمیتوان به صفحه نمایش تقلیل داد. آموزش آنلاین شاید بتواند محتوا را منتقل کند، اما نمیتواند تجربه دانشگاهی را بازتولید کند.
زیست دانشگاهی، چیزی فراتر از حضور استاد و دانشجو در کلاس است. این زیست در انجمنهای علمی، تشکلهای دانشجویی، بحثهای خودجوش بعد از کلاس و حتی اختلافنظرهای روزمره شکل میگیرد. بسیاری از ایدههایی که بعدها به سیاست عمومی، نوآوری اجتماعی یا حتی اصلاحات نهادی تبدیل شدهاند، دقیقاً در همین فضاهای غیررسمی متولد شدهاند. فضای مجازی، با همه کارکردهایش، توان جایگزینی این تجربه را ندارد.
تجربه سالهای اخیر نیز این واقعیت را تأیید میکند. آموزش مجازی، هرچقدر هم از نظر فنی بهبود پیدا کند، ارتباط انسانی را کمرنگ میکند، شبکهسازی علمی را تضعیف میکند و مشارکت فعال دانشجویان را کاهش میدهد. نتیجه، دانشگاهی ساکتتر، منفعلتر و دورتر از مسائل واقعی جامعه است؛ دانشگاهی که بهتدریج از نقش توسعهساز خود فاصله گرفته است.
در ایران، دانشگاه همواره یکی از مهمترین مسیرهای تغییر بوده است. بخش قابلتوجهی از تحولات فکری و اجتماعی کشور، از دل دانشگاهها بیرون آمده است. دانشگاه، یکی از معدود فضاهایی بوده که امکان گفتوگو درباره مسائل عمومی را فراهم کرده و ایدههای نو را به جامعه تزریق کرده است. تضعیف این نهاد، حتی اگر موقت و با توجیه مدیریت کوتاهمدت انجام شود، در عمل به تضعیف آینده توسعه کشور منجر میشود.
اگر توسعه را یک هدف واقعی میدانیم، باید به لوازم آن هم پایبند باشیم. دانشگاه زنده، حضوری و پویا یکی از مهمترین این لوازم است. دانشگاه را نمیتوان تعطیل کرد و انتظار داشت جامعه همچنان مسیر پیشرفت را طی کند. توسعه از راه دانشگاه میآید؛ دانشگاه را مجازی نکنید.
