به گزارش ایسنا، تحلیل دهها هزار مقاله نشان میدهد که مقالات پژوهشی حوزه سرطان که نشانههای آشکاری از تولید شدن توسط کارخانههای مقالهسازی دارند، دو برابر مقالههای واقعی در این حوزه استناد دریافت میکنند.
اخیراً نشریه نیچر در گزارشی به مطالعهای پرداخته است که در سرور bioRxiv که وبسایتی برای انتشار مقالات پیشچاپ است، منتشر شده است. نویسندگان این مطالعه گزارش کردهاند که مقالاتی که احتمالاً توسط کارخانههای مقالهسازی تولید شدهاند، اغلب به مقالات مشکوک به تقلب استناد میکنند یا خود نیز از سوی چنین مقالاتی مورد استناد قرار میگیرند. کارخانههای مقالهسازی کسبوکارهایی هستند که نوشتههای بیکیفیت و اغلب دارای دادهها و نتایج ساختگی را تولید کرده و به فروش میرسانند؛ مقالاتی که به گونهای طراحی شدهاند که شبیه پژوهشهای اصیل و معتبر به نظر برسند.
«آدریان بارنت»، متخصص آمار دانشگاه فناوری کوئینزلند در بریزبن استرالیا و همکارانش میگویند نتایج تحلیل آنها نشان میدهد که دستکاری سازمانیافته در استناددهی در حال افزایش مصنوعی شاخصهای تأثیر مجلات حوزه سرطانشناسی مولکولی است.
این شاخصها بر اساس تعداد دفعاتی که مقالات یک مجله در پژوهشهای دیگر مورد استناد قرار میگیرند، میزان تأثیرگذاری آن مجله را میسنجند. در بسیاری از کشورها، انتشار مقاله در مجلاتی با ضریب تاثیر بالا یکی از معیارهایی است که هنگام بررسی درخواستهای استخدام و تامین مالی پژوهشگران در نظر گرفته میشود.
به گفته رنه آکواریوس، پژوهشگر جراحی مغز و اعصاب در مرکز پزشکی دانشگاه رادبود در شهر نایمخن هلند، «کارآگاهان صداقت و درستی پژوهش» مدتهاست به این موضوع مشکوک بودهاند که کارخانههای مقالهسازی بهطور مصنوعی شمار استنادها را افزایش میدهند. او میافزاید: «اما خوشحالکننده است که این موضوع به چنین شیوه هوشمندانه و ظریفی تأیید شده است.»
مجلات پیشرو نیز مصون نیستند
بارنت میگوید این تصور وجود دارد که مطالعات انجام شده توسط کارخانههای مقالهسازی تنها در مجلاتی با شاخصهای تاثیر پایین منتشر میشود، اما یافتههای مطالعه او و همکارانش نشان میدهد که چنین تصوری درست نیست.
بارنت و همکارانش ۳۳ هزار و ۱۵۹ مقاله منتشر شده بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۳ را در ۲۰ مجله با ضریب تاثیر بالا در حوزه سرطانشناسی مولکولی بررسی کردند. این گروه برای شناسایی مقالات مشکوک از ابزار هوش مصنوعی به نام BERT استفاده کرد که پیشتر خودشان آن را توسعه داده بودند. این ابزار به دنبال نشانههای هشداردهندهای میگردند که اغلب در مقالات بازپسگرفتهشده تولیدشده توسط کارخانههای مقالهسازی دیده میشوند. کارخانههای کاغدسازی اغلب نوشتهها را به صورت انبوه تولید میکنند که حاوی مجموعه دادههای ساختگی، تصاویر دستکاریشده و عبارتهای نامعمول یا تحریفشدهای هستند که برای دور زدن سامانههای تشخیص سرقت ادبی طراحی شدهاند. این ابزار هوش مصنوعی برای هر مقالهای که بررسی میکرد، یک امتیاز احتمالی اختصاص میداد که نشان میداد آن مطالعه تا چه اندازه احتمال دارد توسط یک کارخانه مقالهسازی تولید شده باشد.
این ابزار ۴ هزار و ۸۵ مقاله، یعنی ۱۲.۳ درصد از کل مقالات بررسیشده را به عنوان مقالاتی شناسایی کرد که دارای ویژگیهای مرتبط با مقالات تولیدشده توسط کارخانههای مقالهسازی بودند. پژوهشگران در ۱۹ مورد از ۲۰ مجلهای که بررسی کردند، مقالاتی را شناسایی کردند که احتمال تقلبی بودن آنها وجود داشت. تنها مجلهای که در این تحلیل هیچ مقاله مشکوکی در آن یافت نشد، نشریه نیچر کنسر (Nature Cancer) بود.
«آدام دی»، بنیانگذار شرکت تحقیقاتی کلیر اسکایز در لندن که به ناشران کمک میکنند بفهند که آیا مجلاتشان توسط کارخانههای مقالهسازی هدف قرار گرفتهاند یا خیر، میگوید تشخیص الگوهای تعداد استناد اغراقآمیز به شناسایی نشریات در معرض خطر کمک میکند.
پژوهشگران در مطالعه قبلی خود به برخی مشکلات ابزار BERT اشاره کرده بودند؛ از جمله شناسایی «مثبت کاذب» یعنی مقالاتی که در واقع اصیل و واقعی بودند.
بارنت میگوید که احتمالاً در میان ۴ هزار و ۸۵ مقالهای که این ابزار به عنوان موارد مشکوک شناسایی کرده، برخی مقالات واقعی و معتبر نیز وجود دارند. با این حال، به گفته او؛ با توجه به حجم بزرگ نمونه وجود این موارد تاثیری بر الگوهای کلی مشاهده شده در یافتههای پژوهش نخواهد داشت. او تاکید میکند که هدف این ابزار، شناسایی موارد مشکوک احتمالی و الگوهای کلی فعالیت کارخانههای مقالهسازی است، نه اینکه به طور قطعی درباره اصالت یا جعلی بودن یک مقاله حکم صادر کند.
بازی کردن با استنادها
این گروه پژوهشی همچنین الگوهای استناددهی مقالات مشکوک و مجلاتی را که این مقالات در آنها منتشر شده بودند را بررسی کردهاند. آنها دریافتند که مقالات مشکوک در مقایسه با مقالاتی که به عنوان مشکوک شناسایی نشده بودند، تا دو برابر از سوی مقالات، مورد استناد قرار گرفتهاند. تفاوت میان میزان استناد به مقالات مشکوک و غیر مشکوک در چند سال نخست پس از انتشار بیشترین مقدار را داشت، اما این اختلاف به مرور زمان کاهش یافت.
پژوهشگران همچنین الگویی را شناسایی کردند که در آن مقالات مشکوک به مقالات مشکوک دیگر استناد میکردند. نویسندگان این مطالعه معتقدند که کارخانههای مقالهسازی در حال استناد دادن به مقالاتی هستند که پیشتر خود تولید کردهاند. بارنت میگوید: پژوهشگری که به صورت غیر اخلاقی محصول یک کارخانه مقالهسازی را خریداری میکند، نهتنها یک مقاله منتشرشده به دست میآورد، بلکه در قالب بخشی از این معامله استنادهایی به آن مقاله نیز دریافت میکند.
در برخی مجلات، مقالات مشکوک بیش از نیمی از استنادهای دریافتی را به خود اختصاص داده بودند. برای مثال، در دو مجله Molecular Cancer و Journal of Experimental & Clinical Cancer Research، ۵۷ درصد از استنادها از سوی مقالاتی صورت گرفته بود که بهعنوان مشکوک شناسایی شده بودند. (هر دو مجله در مجموعه انتشاراتی BMC منتشر میشوند که متعلق به انتشارات اشپرینگر نیچر است.)
ضریب تأثیر متورمشده
تیم بارنت همچنین بررسی کرد که استنادهای مشکوک چگونه ممکن است بر شاخص کلی «تأثیر» یک مجله اثر بگذارند.
شرکتهای مختلفی شاخصهای استنادی را محاسبه میکنند، اما شناختهشدهترین آنها، یعنی «ضریب تأثیر مجله» (Journal Impact Factor) توسط شرکت تحلیل دادههای علمی کلاریویت منتشر میشود.
از آنجا که شرکتها روش دقیق خود را برای محاسبه شاخصهای استنادی مجلات افشا نمیکنند، این گروه پژوهشی برای هر سال بین ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳، شاخص مشابهی را با عنوان «نرخ استناد دوساله» (Two-Year Citation Rate یا ۲YCR) طراحی و محاسبه کرد.
استنادهایی که از مقالات مشکوک گرفته شده بودند، بیش از همه در Journal of Experimental & Clinical Cancer Research مشاهده شدند. تیم پژوهشی دریافت که مقالات تولیدشده توسط کارخانههای مقالهسازی ممکن است هر سال بین ۱۰ تا ۲۱ درصد بهطور مصنوعی شاخص نرخ استناد دوساله (۲YCR) این مجله را افزایش داده باشند. پژوهشگران میگویند این یافتهها نشان میدهد که استنادهای ناشی از مقالات بالقوه متقلبانه میتوانند به افزایش مصنوعی ضریب تأثیر یک مجله منجر شوند.
در حالی که بررسی این پیشچاپ همچنان ادامه دارد، کری از اظهارنظر درباره اینکه آیا مقالات مشکوک ممکن است ضریب تأثیر مجلات BMC ذکرشده در این مطالعه را بهطور مصنوعی افزایش داده باشند یا نه، خودداری کرد. او گفت: «در مورد هر تحلیل از این دست، ضروری است که روششناسی و یافتههای آن بهطور دقیق و مستحکم ارزیابی شوند، پیش از آنکه بتوان به نتیجهگیری رسید.» او افزود: «از آنجا که مدلهای طراحیشده برای شناسایی محتوای مسئلهدار پیچیده هستند و تغییرات جزئی در روششناسی یا دادهها میتواند به نتایج بسیار متفاوتی منجر شود، یافتههای چنین مطالعاتی باید همواره با احتیاط تفسیر شوند».
«ناندیتا قادری»، سردبیر ارشد پایگاه وب آو ساینس متعلق به شرکت کلاریویت، میگوید این مجموعه از طریق فرایندهای سختگیرانه انتخاب و ارزیابی علمی، خطر تحریف شدن شاخصهای خود را کاهش میدهد. قادری میگوید: «تیم تحریریه ما برای ارزیابی مجلات، کتابها و مجموعهمقالات کنفرانسها جهت نمایهسازی در مجموعه اصلی Web of Science Core Collection، معیارهای بسیار سختگیرانهای را به کار میگیرد.» او همچنین اشاره میکند که در مواردی که شواهدی از رفتارهای استنادی غیرعادی وجود داشته باشد، ممکن است ضریب تأثیر مجلات تعلیق یا منتشر نشود.
آکواریوس معتقد است که سیاستهای تحریریهای سختگیرانه میتواند از انتشار محصولات کارخانههای مقالهسازی جلوگیری کند؛ اقدامی که در ادامه مسیر، بسیاری از مشکلات ناشران، پژوهشگران، تأمینکنندگان مالی پژوهش و مسئولان صداقت و درستی پژوهش را برطرف خواهد کرد.
انتهای پیام
