به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، نشست نقد و بررسی کتاب «نفرین نوبهاران» نوشته بختیار علی و ترجمه مریوان حلبچهای شنبه ۲۷ تیر در کتابفروشی وزن دنیا برگزار شد.
حمیدرضا شعیری درباره ویژگیهای کتاب «نفرین نوبهاران» توضیح داد: این کتاب درباره گیلاس نوبهاران همسر ارباب است، گیلاس بیمار است و او عکسی از گیلاس میگیرد تا او را جاودانه کند. ارباب عکس را داخل گاوصندوق میگذارد. بعد از مدتی خدمتکار عکس را میدزدد و آن را به فردی میفروشد، و این آغاز حرکت عکس است. نکته کتاب این است که عکس سفر میکند و مالک عکس گیلاس و همسرش نیستند. ادعا میشود که عکس یکعدد است، زمانی فردی قول میدهد که عکس را بسوزاند، اما هربار نسخهای از عکس کشف میشود و هربار عکس کشف میشود، کسی از همسر و خانواده گیلاس باج میگیرد و از آنها میخواهد کاری را انجام بدهند که میل به انجام آن ندارند.
عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس انجمن ادبی ایران ادامه داد: هربار همسر و خانواده گیلاس مجبور میشوند برای پخش نشدن عکس زیربار آن گفتهها بروند. نکته این است که عکس فقط یک عکس است، اما فراتر از هر وجود، ابزار و تکنولوژی، قدرت دارد. عکس تبدیل به منشا قدرت میشود و هرکس عکس را در اختیار دارد پول، قدرت و ارتش دارد، زیرا عکس میتواند قوم را نابود کند، عکس فقط برای گیلاس و همسر او نیست و میتواند قبیله را نابود کند.
وی با اشاره به شباهت این داستان به ماجرای ققنوس، افزود: هر بار عکس را میسوزانند، اما باز هم سر از جای دیگر در میآورد. بنابراین عکس حیات بیولوژیک پیدا میکند. عکس فراتر از قدرت، نظام و ارتش، همواره وجود دارد و مرگ و زندگی را تولید میکند.
بختیار علی نویسندهای تجربهگرا است
مریوان حلبچهای درباره کتاب «نفرین نوبهاران» گفت: این رمان آخرین کتاب بختیار علی است که بعد از سه سال موفق به نشر آن شدم. در مدت کوتاه پنجبار تجدید چاپ و استقبال خوبی از آن شده است. فکر میکنم مخاطبی که چنین آثاری را میخواهند انسان هوشیاری است.
مترجم کتاب «نفرین نوبهاران» با اشاره به اینکه این نخست به زبان فارسی ترجمه شد، ادامه داد: کتابهای بختیار علی به زبانهای گوناگون ترجمه میشود، مقالههای گوناگون درباره کتابهای او نوشته میشود و در دانشگاههای گوناگون مورد نقد و بررسی قرار میگیرد.
وی با اشاره به اینکه بختیار علی نویسندهای تجربهگرا است، ادامه داد: اولین رمان او در دهه ۹۰ میلادی منتشر شد. دوران سختی را پشتسر گذاشت، حدود ۱۰ سال در عراق ممنوعالقلم بود و به آلمان رفت. ترجمه آثار او در ایران وجود دارد.
حلبچهای ادامه داد: بختیار علی بعد از نخستین کتابش به سبک رئالیسم جادویی میرسد و در آثارش مانند «آخرین انار دنیا» و «شهر موسیقیدانهای سپید» عمق پیدا میکند. او در ۴۰ سالی که نوشته است حدود ۶۰ اثر دارد که میتوان در آنها ابعاد فلسفی را دید. اینکه بختیار علی در هر اثرش تلاش دارد، رویکر متفاوتی داشته باشد، برایم ارزشمند است.
بختیار علی در آثارش دردهای خاورمیانه را بیان میکند
احمد شاکری با اشاره به این بیت که «نمانیم و عکس ما ماند/ کار دنیا همیشه برعکس است» گفت: بختیار علی نویسندهای است که از خاورمیانه و از سرزمین بلاخیز میآید، در آثارش تلاش دارد تا دردهای انسان شرقی را بیان کند.
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بررسی آخرین تئوریهای نقد ادبی بیان کرد: کتاب «نفرین نوبهاران» را میتوان از زوایای دید متفاوت بررسی کرد. ما این رمان را میتوانیم از سه مدل زاویه دید بررسی کنیم. نخست میتوانیم نگاه بومی، دوم نگاه بیگانه و سوم زاویه دید مهاجر و دو جهانی داشته باشیم. وقتی این رمان را میخوانیم خواننده بومی میتواند این رمان را دوست داشته یا نداشته باشد. همچنین میتواند با فرهنگ شرق بیگانه باشد، همچنین فردی مهاجر که از یک فرهنگ به فرهنگ دیگری رفته است میتواند آن را درک کند.
این مترجم در بررسی رمان «نفرین نوبهاران» از دید فرد مهاجر، بومی و بیگانه گفت: در رمان شبکهای از فضاها توسط بختیار علی تشکیل شده است و ویژگیهایی دارد. بختیار علی دائم در حال دگردیسی است و میتواند به نوبل نزدیک شود. مساله ای که برای اورهان پاموک مطرح بود. نویسندگانی که فضاهای مختلف را تجربه کردند، تلاش دارند تا به فضاهای فرهنگی امانتدار باشند.
به گفته او، بختیار علی در «نفرین نوبهاران» شبکهای از فضاهای خشونت، انتقام و تهدید را به نمایش گذاشته است. او نشان میدهد که یک عکس ساده که در یک فرهنگ میتواند ارزشی نداشته باشد، در فرهنگ دیگر تبدیل به مسالهای برای خشونت و تهدید میشود.
این مترجم ادامه داد: در حین روایتِ فضاها، بختیار علی تقابل فضای سنتی و مدرن را نشان میدهد. خانه سنتی ارباب، فضای مدرن، افرادی که از دوربین استفاده میکنند و فضای شهرهایی را روایت میکند که گاهی در آن ابهام است. در نهایت نویسنده فضاهایی را که دچار فروپاشی شدهاند روایت میکند.
به گفته شاکری، اگر رمان بختیار علی در مقیاس ادبیات جهانی سنجیده شود، دارای نکات مهمی است.
در رمان «نفرین نوبهاران» راه رهایی وجود ندارد
زانیار ابراهیمی با اشاره به جنگ سومی که در روزهای اخیر در ایران آغاز شده است، گفت: به مردم جنوب ایران که عزیزان خود را از دست دادند، تسلیت میگویم.
این پژوهشگر علوم سیاسی با بیان اینکه با رمان «نفرین نوبهاران» ارتباط خوبی برقرار نکرده است، گفت: با رمان «بندرِ فیلی» نوشته بختیار علی و ترجمه مریوان حلبچهای هم ارتباط خوبی برقرار نکردم، زیرا در آن رمان، فیلی فاقد جهان است، حتی معنی کلمات را فهم نمیکند، زیرا تجربهای پشت کلمات نیست و سوژه مقاومت در رمان از شخصیت از فیلی به نتیجه نمیرسد. آن رمان به نظر ژانر نوآر و کافکایی است، به نظر میرسد که راه رهایی نیست.
این نویسنده با بیان اینکه در رمان «نفرین نوبهاران» راه رهایی وجود ندارد، گفت: در رمان شر تکرار میشود، افراد تسلیم شر میشوند، فعلیتی وجود ندارند و همه تسلیم میشوند. پس رستگاری و فاعلیت کجا است؟
او افزود: در سراسر رمان کنایهای است که وقتی عکاسی میکنند، سوژه تبدیل به ابژه میشود و این عکس است که اجازه نمیدهد کسی فاعلیتی داشته باشد. و این سوال من است که رهایی کجا است؟
