به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، محمدرضا کاردان، معاون سازمان انرژی اتمی و رئیس مرکز نظام ایمنی هستهای کشور با اشاره به اینکه در حال حاضر وضعیت ایمنی تأسیسات هستهای به صورت مستمر توسط مرکز نظام ایمنی هستهای کشور تحت پایش و ارزیابی دقیق قرار دارد، گفت: «بلافاصله پس از گزارش هرگونه حادثه یا آسیب احتمالی، در صورت لزوم تیمهای تخصصی ایمنی پرتوی و ارزیابی فنی وارد عمل شده و بررسیهای لازم را انجام میدهند.»
معاون سازمان انرژی اتمی گفت: وضعیت ایمنی تأسیسات هستهای تحت کنترل و نظارت دقیق قرار دارد. در صورت بروز هرگونه حادثه که ممکن است پیامد پرتوی داشته باشد، اطلاع رسانی مسئولانه به مردم انجام خواهدشد
در جریان جنگ جاری نیز مانند جنگ دوازده روزه شاهد حمله آمریکا و رژیم اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران هستیم. تاکنون تجاوز به نیروگاه بوشهر، تاسیسات نطنز، کارخانه تولید کیک زرد اردکان در استان یزد گزارش شده است.
معاون سازمان انرژی اتمی افزود: با توجه به ماهیت فعالیتهای هستهای و استانداردهای حاکم بر آن، موضوع حفاظت از کارکنان، مردم و محیط زیست همواره مهمترین اولویت در طراحی، ساخت و بهرهبرداری از تأسیسات هستهای کشور بوده است. به همین دلیل، سازمان انرژی اتمی ایران و مرکز نظام ایمنی هستهای، سالها پیش از بروز هرگونه بحران یا شرایط جنگی مجموعهای از تدابیر فنی، نظارتی و مدیریتی را برای پیشگیری از انتشار مواد پرتوزا و حفاظت عمومی مردم پیشبینی کردهاند.
این تدابیر در چند سطح طراحی شده است:
۱. طراحی ایمنی و لایههای حفاظتی تأسیسات
تمام تأسیسات هستهای کشور بر اساس اصل دفاع در عمق طراحی شدهاند. در این رویکرد چندین لایه ایمنی مستقل در نظر گرفته میشود تا حتی در صورت آسیب به یک بخش، از انتشار مواد پرتوزا جلوگیری شود.
از جمله این لایهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ساختارهای مهندسی مقاوم شامل ساختمانهای بتنی ضخیم و محفظههای ایمنی
استفاده از سیستمهای چندگانه مهار مواد پرتوزا
طراحی تجهیزات به گونهای که احتمال آزادسازی مواد پرتوزا به محیط حداقل شود
در برخی تأسیسات حساس، استقرار در عمق زمین یا در سازههای تقویتشده
۲. سامانههای پایش و اندازهگیری پرتوها
برای اطمینان از سلامت محیط زیست و جمعیت اطراف تأسیسات، شبکهای گسترده از سامانههای پایش پرتوی محیطی ایجاد شده است.
این سامانهها شامل:
ایستگاههای پایش برخط پرتوهای گاما در اطراف تأسیسات
نمونهبرداری مستمر از آب، خاک، هوا و محصولات کشاورزی
دادههای این سامانهها به طور پیوسته در مرکز پایش مرکز نظام ایمنی هستهای بررسی میشود تا در صورت بروز هرگونه تغییر، اقدامات لازم انجام شود.
۳. برنامههای آمادگی و پاسخ به شرایط اضطراری
علاوه بر طراحی ایمن، تأسیسات دارای برنامه جامع مدیریت شرایط اضطراری هستهای و پرتوی میباشند.
در این چارچوب:
سناریوهای مختلف حادثه یا آسیب به تأسیسات از قبل شبیهسازی و ارزیابی شدهاند
هماهنگیهای لازم با نهادهای ذیربط برقرار شده است
تیمهای تخصصی برای ارزیابی پرتوی، نمونهبرداری و مدیریت شرایط اضطراری آموزش دیدهاند
تجهیزات لازم برای پایش سریع محیط و حفاظت از مردم در اختیار این تیمها قرار دارد
۴. اطلاعرسانی و شفافیت در حوزه ایمنی
یکی دیگر از اصول مهم در حوزه ایمنی هستهای، اطلاعرسانی مسئولانه به مردم است. در صورت بروز هرگونه حادثه که ممکن است پیامد پرتوی داشته باشد، سازوکارهای لازم برای اطلاعرسانی سریع و ارائه توصیههای حفاظتی به مردم پیشبینی شده است.
معاون سازمان انرژی اتمی گفت: وضعیت ایمنی تأسیسات هستهای تحت کنترل و نظارت دقیق قرار دارد.
وی افزود: در حال حاضر وضعیت ایمنی تأسیسات هستهای مورد اشاره به صورت مستمر توسط مرکز نظام ایمنی هستهای کشور تحت پایش و ارزیابی دقیق قرار دارد. بلافاصله پس از گزارش هرگونه حادثه یا آسیب احتمالی، در صورت لزوم تیمهای تخصصی ایمنی پرتوی و ارزیابی فنی وارد عمل شده و بررسیهای لازم را انجام میدهند.
در این چارچوب چند اقدام اصلی در حال انجام است:
۱. پایش لحظهای سطح پرتو در محیط
شبکه پایش پرتوی محیطی که در اطراف تأسیسات هستهای مستقر است، به طور پیوسته میزان پرتوهای گاما و سایر شاخصهای پرتوی را اندازهگیری میکند. اطلاعات این سامانهها به صورت آنلاین به مراکز کنترل ارسال میشود و تاکنون بررسیها نشان میدهد که سطح پرتو در محیط اطراف تأسیسات در محدودههای قابل قبول و طبیعی قرار دارد.
۲. ارزیابی فنی تأسیسات آسیبدیده
تیمهای مهندسی و ایمنی در حال بررسی دقیق وضعیت سازهها، سامانههای ایمنی و تجهیزات هستند تا میزان آسیب احتمالی و تأثیر آن بر عملکرد ایمنی تأسیسات مشخص شود. این بررسیها شامل ارزیابی سامانههای مهار مواد پرتوزا و اطمینان از عملکرد صحیح آنها است.
۳. نمونهبرداری محیطی گسترده
به موازات پایش آنلاین، نمونهبرداریهای میدانی از هوا، آب، خاک و منابع زیستی اطراف تأسیسات انجام میشود. این نمونهها در آزمایشگاههای تخصصی مورد آنالیز قرار میگیرند تا هرگونه احتمال انتشار مواد پرتوزا بررسی شود.
۴. آمادگی کامل سامانههای مدیریت شرایط اضطراری
در عین حال، ساختارهای مدیریت شرایط اضطراری در حالت آمادهباش قرار دارند و هماهنگیهای لازم با دستگاههای مسئول در حوزه سلامت، محیط زیست و مدیریت بحران برقرار است تا در صورت نیاز اقدامات حفاظتی لازم به سرعت اجرا شود.
بر اساس اطلاعات پایش پرتوی و ارزیابیهای فنی انجام شده تا این لحظه، هیچ نشانهای از بروز آلودگی پرتوی که سلامت عمومی مردم یا محیط زیست را تهدید کند گزارش نشده است و وضعیت ایمنی تأسیسات به طور مستمر تحت کنترل و نظارت دقیق قرار دارد. با این حال، فرآیند پایش و ارزیابی همچنان ادامه دارد و نتایج آن به صورت مستمر بررسی میشود.
معاون سازمان انرژی اتمی ایران افزود: وضعیت ایمنی تأسیسات هستهای تحت کنترل و نظارت دقیق قرار دارد. تا این لحظه، آسیبهای وارده به گونهای نبوده است که تهدیدی متوجه سلامت مردم شود. تمامی سامانههای ایمنی، پایش محیطی و مدیریت اضطراری در حالت فعال و پایدار قرار دارند.
وی در خصوص اطلاعرسانی درباره چنین رویدادهایی، باید توجه داشت که جمهوری اسلامی ایران علاوه بر تعاملات جاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، عضو کنوانسیونهای بینالمللی مرتبط با اطلاعرسانی و همکاری در شرایط بروز حوادث هستهای نیز هست.
در همین چارچوب، ایران عضو دو کنوانسیون مهم است که عبارتند از:
۱. کنوانسیون اعلام فوری حادثه هستهای
این کنوانسیون پس از حادثه چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ برای تقویت نظام اطلاعرسانی بینالمللی ایجاد شد و کشورهای عضو متعهد میشوند در صورت وقوع حادثهای که میتواند پیامدهای فرامرزی پرتوی داشته باشد، اطلاعات لازم را در اسرع وقت از طریق آژانس بینالمللی انرژی اتمی در اختیار سایر کشورها قرار دهند. جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۹ به این کنوانسیون پیوسته است.
۲. کنوانسیون کمکرسانی به هنگام وقوع حادثه هستهای یا فوریت رادیولوژیکی
این کنوانسیون نیز با هدف ایجاد یک سازوکار بینالمللی برای همکاری فنی، تبادل اطلاعات و ارائه کمکهای تخصصی میان کشورها در شرایط اضطراری هستهای تدوین شده است. بر اساس آن، کشورهای عضو میتوانند در صورت نیاز از ظرفیتهای فنی و تخصصی سایر کشورها و آژانس استفاده کنند. جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۹ به این کنوانسیون نیز ملحق شده است.
ارتباط این کنوانسیونها با گزارشدهی به آژانس، در چارچوب این تعهدات بینالمللی، چنانچه حادثهای در یک تأسیسات هستهای رخ دهد که ممکن است پیامدهای پرتوی فراتر از مرزهای ملی داشته باشد، کشور عضو موظف است اطلاعات مربوط به حادثه، شرایط پرتوی و اقدامات انجامشده را از طریق سازوکارهای تعیینشده در اختیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دهد.
این اطلاعرسانی معمولاً از طریق سیستمهای ارتباط اضطراری آژانس و کانالهای رسمی فنی انجام میشود تا سایر کشورها نیز در صورت لزوم از وضعیت آگاه شده و هماهنگیهای لازم صورت گیرد.
بنابراین، جمهوری اسلامی ایران به عنوان عضو این کنوانسیونهای بینالمللی، چارچوبهای مشخصی برای اطلاعرسانی، تبادل اطلاعات و همکاری در زمینه شرایط اضطراری دارد و تعاملات با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز در همین چارچوب انجام میشود.
