به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، امام موسی صدر یکی از آگاهانی است که روابط انسان ها و بایسته های آن، دلمشغولیاش بوده و در این زمینه اندیشه کرده و به بیان تأملات خود در این زمینه، پرداخته است. ایشان در راستای تبیین بایسته ها و شایسته های روابط اجتماعی انسان ها با یکدیگر، از واژه برادری بهره برده و به گونه های متفاوت برادری مانند برادری انسانی، برادری خداباوران، برادری اسلامی و برادری ملی اشاره می کند.
این کتاب، بخش قابل توجهی از گفتارهای امام موسی صدر، یکی از بزرگترین روحانیان شیعی و سیاستمدار ایرانی لبنانی، درباره رابطه انسان ها با یکدیگر و بایسته های آن را شامل می شود. تقریب مذاهب بلکه حتی تقریب ادیان از دغدغه های این رهبر بزرگ است که در این کتاب مورد تبیین قرارگرفته است.
این کتاب که به همت محمدحسین صادقزاده تدوین شده است، طرحی برای رشد و تعالی روابط انسانی بیان میکند. در این اثر از برادری انسانی، برادری خداباوران، برادری مسلمانان و برادری ملی میخوانیم و راه رسیدن به وحدت را پیدا میکنیم.
سیدموسی صدر ۱۴ خرداد ۱۳۰۷ در قم متولد شد. او روحانی عالم و مجتهد شیعه و مؤسس مجلس اعلای شیعیان لبنان بود. او از رهبران مذهبی و سیاسی لبنان نیز بهشمار میرفت. صدر که در میان برخی شیعیان به امام موسی صدر معروف است، یکی از برجستهترین گزینههای مطرح احتمالی برای جانشینی امام خمینی پس از درگذشتش بود. او در ۹ شهریور ۱۳۵۷، طی سفری رسمی به لیبی به دعوت معمر قذافی، ربوده شد.
به نظر میرسد که او به دست قذافی به قتل رسیده باشد اما خانواده او هرگز این موضوع را نپذیرفتند و دست از پیگیری قضایی و قانونی برنداشتند.
ایشان معتقد است با خدمت به خلق خدا، در حقیقت به خدا خدمت می کنیم. به همین علت امام موسی صدر باور دارد کمال انسانیت از خدمت به انسان تحقق می یابد.
امام موسی صدر بر پایه همین اندیشه بود که در لبنان، جشن ملی محرومان را تاسیس کرد. ایشان همچنین با توجه به وجود جمعیت مسیحی و مسلمان در کشور لبنان، تشکیل دولت مستقل اسلامی در لبنان را، بدون آنکه مسیحیان به حقانیت اسلام پی برده باشند، موجب تجزیه لبنان می دانست.
ارجنامه انسان در ۴ فصل به توضیح هر یک ازانواع برادری میپردازد و استدلال میکند که وجود آنها چگونه میتواند روابط انسانها را تقویت کرده و موجب افزایش همکاری و تعامل میانشان شده و عاملی باشد برای شکست دشمن. این کتاب تلاش میکند تا از باورهای امام موسی صدر در این عرصه گزارشی تحلیلی ارائه کند.
برادری انسانی
در خصوص ارتباط افراد با ادیان مختلف، استدلال برآمده از اسلام و نص قرآن اینگونه بیان میدارد که دعوت همهی انبیا در قرآن از یک ریشه واحد است. دعوت همهی آنها اسلام نامیده شده، زیرا دعوتشان تسلیم خداوند بودن است. بنابراین ادیان همگی یک ریشه دارند، همگی از آن خداوند هستند و برای خدمت به انسانها آمدهاند و بر این اساس همگی برابرند. پس چنین شرایطی ایجاب میکند، با افراد ادیان مختلف به نیکویی صحبت کرد و بر اساس ریشهی مشترک، با آنان تعامل داشت. خداوند، واحد است و نزد این خدای واحد، انسانها با یکدیگر تفاوتی ندارند. مگر به واسطه عمل و علم و تقوا. برابری، عامل برادری است.
امام موسی صدر در خصوص برادری و برابری انسانها در این بخش از کتاب مفصل توضیح میدهد که اگرچه جامعه از افراد مختلف تشکیل شده اما هیچ یک از آنها بر دیگری برتری ندارد، بلکه هر کس توانایی و استعداد خاص خودش را دارد. این تفاوت افراد در تواناییشان، سبب نیاز متقابل افراد با یکدیگر شده و در نهایت تعامل آنها با یکدیگر را رقم میزند، زیرا انسانها برای رفع نیازها و تکامل خویش به دیگر افراد جامعه نیاز دارند. این امر قابل تعمیم به ملتها نیز میباشد و علت وابستگی و تعامل متقابل ملتها با یکدیگر را سبب میشود.
برادری خداباوران
گذشته از برادری انسانی افراد با یکدیگر، که از پی برابری افرادی با هم بدست میآید، به دلیل شرایط زیستی لبنان، که در آن مسلمانان و مسیحیان با هم زیست میکردند، امام موسی صدر از برادری خداباوران و همزیستی آنان با یکدیگر دفاع نموده و آن را معیاری برای روابط افراد با یکدیگر در آن جامعه در نظر گرفتهاست. همانطور که در بحث قبلی هم گفته شده همهی انسانها از خالقی برابر، آفریده شدهاند.
مشارکت افراد در هستی و ریشهی مشترکشان که از خاک است، عاملی است برای برادریشان. امام موسی صدر همواره بر این موضوع تاکید میکند که ایمان انسانها به پروردگارشان، برادری آنها را تقویت میکند و هر انسانی که بر اساس ایمانش به خدا، علیه وضع موجود مبارزه کند و قدمی بردارد، مورد حمایت اوست. جامعهی توحیدی را جامعهای میداند که در آن وحدت از آغاز آفرینش وجود داشته و تا پایان آفرینش وجود دارد. در جامعه خداباوران، روابط انسانی، مبتنی بر خداباوری آنهاست و آنچه میانشان شکل میگیرد رقابت است و تعامل، نه آنچنان که در جوامع مادی می بینیم، مبتنی بر کار اقتصادی و نزاع با هدف برتری طبقاتی.
خداباوری اسلامی
تفرقههایی که در طول تاریخ میان مسلمانان رخ داده، موجب تذکر و یادآوری ضرورت اتحاد و همبستگی آنان با یکدیگر شده تا از خطراتی که در قرآن به آن اشاره شده دوری کنند. خطراتی که اصل قرآن و اسلام را هدف قرار داده و آنها را تهدید میکند؛ خطر مشرکان و یهودیان. امام موسی صدر بخش مهمی از اختلاف مسلمانان با یکدیگر را ناشی از سیاست حکومتها میداند که در طول تاریخ سعی در دامن زدن اختلافات میان مسلمانان داشتند. ایشان در راه تلاش برای برادری مسلمانان با یکدیگر و دوری از تفرقه این نکته را یادآور میشود که هدف همه مسلمانان باید مبارزه با ظلم و دفاع از مظلوم، در نگاهی جهانی باشد.
امام در صدد بود، جهت تحکیم روابط انسانی مسلمانان، آنها را اقناع کند که تفاوتهای مذاهب را بپذیرند، با یکدیگر تعامل کنند، و تفاوتها را راهی بدانند برای اجتهاد و تامل و تفکر. و در اختلاف با هم زیادهروی نکنند، از سب یکدیگر بپرهیزند و به جای مجادله کلامی، به تعیین هدف بپردازند و از طریق تلاش برای دستیابی به اهدف، راه اعتماد به یکدیگر را بیابند.
موسی صدر در راه تلاش در به انجام رساندن وحدت میان مسلمانان، با شناسایی تفاوتهای میان شیعه و سنی که در ولایت و منابع شرع، خلاصه میَشد، دو پیشنهاد میدهد: وحدت فقهی میان مسلمانان و تلاش همگانی برای رسیدن به اهداف مشترک. امام موسی صدر، در عین اینکه شیعه را مذهبی پیشرو میداند که در صدد طبقهبندی افراد نیست، برای وحدت و حفظ برادری، بر یکپارچگی مناسک و شعائر مسلمانان را نیز تاکید مینمود. همچنین در بخشهای مختلف کتاب از تجربیات مختلف امام موسی صدر از تعامل با اهل تسنن و دفاع از شیعیان و ضرورت اتحاد در برابر یهودیان، گفته شدهاست.
خداباوری ملی
امام موسی صدر در مقابل تفکری که دین و وطنپرستی را در تقابل با هم میدید ایستاد و آنها را مکمل یکدیگر و هر دو را در خدمت انسان میدانست. ایشان با توجه به وضعیت همزیستی مسیحیان و مسلمانان در لبنان با یکدیگر، از وحدت ملی برای دفاع از میهن و دفع خطر شمن خارجی استفاده میکرد. البته این وحدت ملی، به معنای فرقهگرایی نبوده و ایشان فرقهگرایی را به معنای پذیرش سکولاریسم میدانست. چهار معنای فرقهگرایی؛ سیاسی، ادای تکلیف، فرقهگرایی مثبت و فرقهگرایی منفی میباشد.
آنچه موجب تفرقه میشود، فرقهگرایی منفی است. زمانی که فرقهای فقط به فکر اعتلای خود باشد و کشمکش میان فرقههای مختلف رخ دهد، فرقهگرایی منفی رخ میدهد. نقش نظام سیاسی در اینجا ظاهر میشود که بتواند فراتر از فرقهها عمل کرده و شرایط رقابت را میان شان ایجاد کند و نه کشمکش. در این صورت، وجود فرقههای مختلف در جامعه موجب رشد، تعامل، دادوستد و انتقال تجربیات خواهد شد.
تلاش ایشان در ایجاد لبنانی واحد، و جلوگیری از تجزیه لبنان، در این کتاب بسیار به چشم میخورد. آنچه بر اساس پاورقیهای کتاب ارجنامه انسان به نظر میرسد این است که مرجع این اثر، کتاب گام به گام با امام بوده و بر اساس آن، این تحلیلها صورت گرفتهاست.
انتشارات بین الملل در شماره تازهترین کارهای خود، کتاب ارجنامه انسان را به کوشش محمد صادق حسین زاده در ۱۶۰ صفحه با شمارگان دو هزار نسخه منتشر کرده است .
