عصرایران- با شنیدن نام ماهی مرکب خونآشام (Vampire Squid) شاید تصور کنید با شکارچی خطرناکی روبهرو هستید، اما واقعیت کاملاً متفاوت است. این جانور که یکی از عجیبترین ساکنان اعماق اقیانوس به شمار میرود، نه خون میمکد و نه شکارچی پرقدرتی مانند اختاپوسها یا ماهیهای مرکب بزرگ است.
این گونه میلیونها سال است که در اعماق تاریک دریاها زندگی میکند و به دلیل ویژگیهای منحصربهفردش، جایگاه ویژهای در میان جانوران دریایی دارد.
نام این جانور از ظاهرش گرفته شده است. پوست تیره، چشمان قرمز یا آبی درخشان (بسته به شرایط نور) و پردهای که بازوهایش را به هم متصل میکند، هنگام باز شدن حالتی شبیه شنل یک خونآشام ایجاد میکند.
یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای ماهی مرکب خونآشام، چشمان بسیار بزرگ آن است. این چشمها در مقایسه با اندازه بدن، از بزرگترین چشمها در میان جانوران محسوب میشوند و به این موجود اجازه میدهند کمترین میزان نور را در اعماق ۶۰۰ تا ۹۰۰ متری اقیانوس تشخیص دهد؛ جایی که نور خورشید تقریباً وجود ندارد.
برخلاف بیشتر سرپایان، این گونه در ناحیهای از اقیانوس زندگی میکند که اکسیژن بسیار کمی دارد. بدن آن به گونهای تکامل یافته که میتواند با حداقل اکسیژن زنده بماند؛ قابلیتی که بسیاری از شکارچیان بزرگ دریایی از آن بیبهرهاند.
با وجود نام ترسناک، رژیم غذایی این جانور بسیار آرامتر از چیزی است که تصور میشود. ماهی مرکب خونآشام بیشتر از «برف دریایی» تغذیه میکند؛ ترکیبی از بقایای گیاهان و جانوران دریایی، ذرات آلی، مدفوع پلانکتونها و مواد مغذی که بهآرامی از لایههای بالایی اقیانوس به اعماق فرو میریزند.
هنگام احساس خطر، این جانور بهجای حمله، از نور برای دفاع استفاده میکند. اندامهای نورافشان روی بدن و نوک بازوهایش میتوانند جرقههای آبیرنگ تولید کنند و شکارچی را برای چند لحظه گیج کنند. همچنین با برگرداندن پرده اطراف بدن، خود را شبیه یک توپ خاردار نشان میدهد تا مهاجم را بترساند.
اگرچه در نام فارسی به آن «ماهی مرکب» گفته میشود، اما این جانور در شاخهای جداگانه از سرپایان قرار دارد و ویژگیهایی مشترک با هر دو گروه اختاپوسها و ماهیهای مرکب دارد. به همین دلیل، دانشمندان آن را یکی از خاصترین گونههای زنده این خانواده میدانند.
ماهی مرکب خونآشام نمونهای شگفتانگیز از سازگاری با شرایط سخت اعماق اقیانوس است. برخلاف نامش، نه خون مینوشد و نه شکارچی ترسناکی است؛ بلکه با چشمهای غولپیکر، توانایی زندگی در آبهای کماکسیژن و دفاع با نور، یکی از اسرارآمیزترین موجودات اعماق دریا به شمار میرود.
