قدرت خرید مردم کاهش یافته است. بازار در رکود کامل است. وضعیت افتضاح است. اگر شما هم وضعیت بازار لپتاپ را از فروشندگانش جویا شوید احتمالا با چنین پاسخهایی روبهرو شوید. رکود بازار تنها در کاهش تعداد معاملات خلاصه نمیشود. فروشندگان از افت گردش سرمایه، کاهش سفارش کالا و دشوارتر شدن برنامهریزی برای خریدهای بعدی نیز صحبت میکنند. برخی معتقدند نوسان قیمتها همچنان بر رفتار خریداران اثر میگذارد و برخی دیگر میگویند حتی در دورههایی که قیمتها تغییر محسوسی نداشته، بازار از رکود خارج نشده است؛ نشانهای که از نگاه آنها، کاهش قدرت خرید را به مهمترین عامل افت تقاضا تبدیل کرده است.
در چنین شرایطی، بررسی بازار لپتاپ دیگر به مقایسه چند برچسب قیمت محدود نمیشود. مسیر ورود کالا، وضعیت تامین قطعات، روند تغییر قیمتها و چشمانداز فعالان این بازار، هر کدام بخشی از روایتی هستند که نشان میدهد یکی از مهمترین بازارهای کالای دیجیتال کشور، در حال تجربه دورهای متفاوت از سالهای گذشته است.
یکی از چالشهای اصلی بهنظر تامین کالا در بازار داخل است. تغییر در مسیر تامین کالا به گفته برخی فروشندگان چالش تازهای است که کسبوکار آنها را تحتتاثیر خود قرار داده است. یکی از فروشندگان بازار معتقد است پیش از این، بخش قابلتوجهی از معاملات از طریق امارات انجام میشد و واردکنندگان به دلیل حاشیه سود مناسبتر، تمایل بیشتری به این مسیر داشتند. او میگوید اکنون برخی فعالان بازار ناچار شدهاند کالا را از مسیرهای جایگزین مانند بانه تامین کنند؛ مسیری که به گفته او، هزینه بیشتری به واردکننده تحمیل میکند و از نظر خدمات و اطمینان در سطح گذشته نیست.
تغییر در شیوه تامین کالا، از نگاه فروشندگان تنها یک جابهجایی جغرافیایی نیست. آنها معتقدند افزایش هزینه تهیه کالا، کاهش حاشیه سود و دشوارتر شدن برنامهریزی برای خریدهای بعدی، از پیامدهای این تغییر است. در بازاری که همزمان با کاهش تقاضا دستوپنجه نرم میکند، چنین فشارهایی بیش از گذشته بر فعالان این صنف اثر گذاشته است.
فروشندگان میگویند مجموعه این عوامل در نهایت خود را در قیمت نهایی کالا نشان میدهد؛ موضوعی که باعث شده حتی لپتاپهایی که تا چند سال پیش در رده اقتصادی قرار میگرفتند، امروز با قیمتهایی عرضه شوند که برای بسیاری از خریداران دستنیافتنی است.
گزینههای حداقلی حالا از نظر قیمتی با گزینههای حداکثری در سالهای نه چندان دور گذشته برابر میکند. در سالی که احتمال تمام یا حداقل بخش مهمی از کالاهای مورد نظر افزایش دو برابری داشتهاند، دانشجویان و دانشآموزان یا بهطور عمومی کاربران معمولی، برای خرید باید با بودجهای بین ۴۰ تا ۵۰میلیون تومان به بازار ورود کنند. به عنوان مثال لپ تاپ لنوو مدل Ideapad ۱ ظرفیت ۲۵۶ گیگابایت SSD با پردازنده Celeron N۴۵۰۰ و رم ۱۶ گیگابایت و سایز ۱۵.۶ اینچ، که مشخصات ابتدایی مورد نیاز کاربری دانشجویی را داراست، در بازار با بازه قیمتی بین ۵۰ تا ۵۵میلیون تومان معامله میشود. درحالیکه همین لپتاپ در تیرماه سال ۱۴۰۴ با قیمت ۲۰میلیون تومانی در بازار معامله میشد. این یعنی در بازه یکساله محصول مذکور رشدی بیش از ۱۵۰ درصد را تجربه کرده است.
بین گزینههای میانرده آنچه که حس نمیشود همین نسبت با سقف و کف بازار است. حالا برای خرید لپتاپهای میانرده حداقل باید در بازه قیمتی ۸۰ الی ۱۰۰میلیون تومان جستوجو کنید. مثلا ThinkPad L۱۳ Gen ۳-i۵ حالا بین ۸۰ تا ۹۰میلیون تومان قیمت دارد. درحالیکه همین محصول در انتهای تیرماه سال گذشته به ارزش ۳۰میلیون تومان معامله شده است. یعنی قیمت این محصول طی کمتر از یک سال، افزایشی نزدیک به ۲۰۰ درصد را تجربه کرده است.
وضعیت در مورد گزینههای بالارده به همین شکل دنبال میشود. به عنوان مثال مکبوک ایر M۵، نسل جدید و قدرتمند لپتاپهای اپل به ارزش بیش از ۲۲۰میلیون تومان در حال معامله است. لپتاپهای مناسب برای کاربری گیمینگ یا استفادههای سنگین دیگر مانند تدوین نیز با ارقامی حداقل از ۲۰۰میلیون تومان در بازار وجود دارند.
علیالظاهر، بازار لپتاپ همچنان پر از مدلها و برندهای مختلف است و ویترین فروشگاهها از کمبود کالا حکایت نمیکنند. اما آنچه در پشت این ویترینها جریان دارد، روایت دیگری از این بازار است؛ بازاری که همزمان با افت قدرت خرید، افزایش هزینه تامین، تغییر در برخی مسیرهای ورود کالا و رشد قیمت قطعات، بیش از گذشته تحت فشار قرار گرفته است.
فعالان بازار معتقدند ادامه این روند، نهتنها خرید لپتاپ را برای بخش بیشتری از مصرفکنندگان دشوارتر میکند، بلکه مدل فعالیت فروشندگان را نیز تغییر خواهد داد. بازاری که روزگاری رقابت آن بر سر تنوع مدلها و قیمت بود، امروز بیش از هر چیز با چالش تامین، حفظ حاشیه سود و بقا دستوپنجه نرم میکند. سوالی که در پایان باقی میماند این است که میزان تابآوری این کسبوکارها چقدر است. پاسخها نگرانکننده و دلسردکننده بود. یکی از فروشندگان معتقد بود که در صورت تداوم شرایط موجود نهایتا تا یک سال آینده امکان حضور در بازار را دارد. چشمانداز این بازار تا حد بسیاری به سرنوشت مذاکرات بین ایران و آمریکا گره خورده است. موضوعی که در بین صحبتهای فروشندگان به گوش میرسید و بهنظر میرسید توافق میتواند رونق نسبی را تا حدی به این بازار برگرداند.
