تازهترین گزارش مرکز آمار ایران از شاخص قیمت مصرفکننده، از تغییر فاز تورم در بخش حملونقل حکایت دارد. اگرچه پس از رشد قیمت خودرو در اردیبهشتماه (به واسطه حقوق دولتی)، آهنگ افزایش قیمتها در خرداد به شکل محسوسی کاهش یافته و تورم ماهانه گروه حملونقل از ۲۰.۲درصد به ۵.۷درصد رسیده است، اما این به معنای کاهش قیمت خودرو یا افت هزینههای جابهجایی نیست. برعکس، تورم نقطهبهنقطه این گروه از ۹۷.۳درصد در اردیبهشت به ۱۰۳.۱درصد در خرداد افزایش یافته است. همزمان تورم سالانه نیز از ۵۳.۲ به ۵۹.۶درصد رسیده است؛ موضوعی که نشان میدهد اگرچه شوک اولیه قیمتها فروکش کرده، اما اثر آن اکنون در شاخصهای بلندمدت نمایان شده است.
بررسی جزئیات زیرگروههای حملونقل خردادماه نشان میدهد درحالیکه بازار خرید خودرو وارد فاز آرامتری شده، هزینه استفاده از خودرو و همچنین خدمات حملونقل عمومی همچنان با شتاب در حال افزایش است؛ وضعیتی که بیانگر انتقال تدریجی فشار تورمی از «خرید خودرو» به «هزینه جابهجایی» است. اما همانطور که عنوان شد، دادههای مرکز آمار نشان میدهد مهمترین تغییر خردادماه، افت محسوس تورم ماهانه در زیرگروه «خرید وسایل نقلیه» است. تورم ماهانه این بخش در خرداد تنها ۱.۶درصد ثبت شده؛ رقمی که در مقایسه با جهش سنگین اردیبهشت، از آرامتر شدن بازار خودرو حکایت دارد.
هرچند مرکز آمار جزئیات اردیبهشت این زیرگروه را منتشر نکرده، اما رشد ۲۰.۲درصدی تورم ماهانه کل گروه حملونقل در آن ماه، نشان میدهد که موتور اصلی افزایش شاخص، رشد قیمت خودرو پس از صدور مجوز افزایش قیمت محصولات خودروسازان بوده است. در اردیبهشتماه قیمت خودرو به واسطه حقوق دولتی یعنی ارزش افزوده، پلاکگذاری و غیره افزایش یافت. با این حال در خرداد اما بازار وارد مرحله متفاوتی شد. افزایش قیمت کارخانهای که بخش عمده آن در اردیبهشت اعمال شده بود، دیگر به همان شدت تکرار نشد و بازار فرصت یافت قیمتهای جدید را هضم کند. به همین دلیل، سرعت رشد قیمت خودرو کاهش یافت، هرچند سطح قیمتها همچنان در مقایسه با سال گذشته بسیار بالاتر باقی ماند. همین موضوع را میتوان در تورم نقطهبهنقطه خردادماه مشاهده کرد. درحالیکه تورم ماهانه خرید خودرو تنها ۱.۶درصد بوده، تورم نقطهبهنقطه این زیرگروه به ۱۲۴.۱درصد رسیده است؛ به این معنا که خانواری که امروز قصد خرید خودرو دارد، بهطور متوسط بیش از دوبرابر خرداد سال گذشته هزینه پرداخت میکند. همچنین تورم سالانه این زیرگروه نیز به ۶۳.۸درصد رسیده که از میانگین کل اقتصاد بالاتر است.
این تفاوت میان تورم ماهانه و نقطهبهنقطه، یک پیام روشن دارد؛ بازار خودرو از فاز «شوک افزایش قیمت» وارد مرحله «تثبیت در سطوح بالای قیمتی» شده است. به عبارت دیگر، کاهش تورم ماهانه به معنای ارزان شدن خودرو نیست، بلکه تنها نشان میدهد سرعت رشد قیمتها نسبت به اردیبهشت کاهش یافته است. البته یک نکته نیز در تحلیل آمار خرداد اهمیت دارد. ایرانخودرو در روزهای پایانی خرداد مجوز افزایش قیمت محصولات خود را دریافت کرد و قیمت برخی محصولات این شرکت رشد قابلتوجهی داشت. ازآنجاکه شاخص قیمت مصرفکننده میانگین قیمتهای ثبتشده در کل ماه را منعکس میکند، طبیعی است که تنها بخش محدودی از این افزایش قیمت در آمار خرداد منعکس شده باشد و احتمالا اثر کامل آن در شاخص تیرماه مشاهده شود.
در مقابل، وضعیت زیرگروه «استفاده از وسایل حملونقل شخصی» تصویر متفاوتی ارائه میدهد. تورم ماهانه این بخش در خرداد به ۹درصد رسیده که به مراتب بالاتر از تورم ماهانه خرید خودرو است. تورم نقطهبهنقطه نیز ۹۷.۶درصد و تورم سالانه ۵۲.۶درصد ثبت شده است.این ارقام نشان میدهد اگرچه سرعت رشد قیمت خودرو کاهش یافته، اما هزینه استفاده از خودرو همچنان روند صعودی دارد. افزایش قیمت قطعات یدکی، خدمات تعمیرگاهی، لاستیک، روغن موتور، بیمه و سایر هزینههای نگهداری خودرو باعث شده است فشار هزینهای از بازار خرید خودرو به بازار استفاده از خودرو منتقل شود. این تغییر برای خانوارهایی که پیشتر خودرو خریداری کردهاند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اکنون چالش اصلی آنها نه خرید خودرو، بلکه تامین هزینههای نگهداری آن است. به بیان دیگر، اگر اردیبهشت ماهِ «شوک خرید خودرو» بود، خرداد را میتوان ماه «افزایش هزینه مالکیت خودرو» نامید.
در کنار بازار خودرو، خدمات حملونقل عمومی نیز همچنان یکی از کانونهای اصلی فشار تورمی بر خانوارها محسوب میشود. آمارهای مرکز آمار نشان میدهد تورم ماهانه این زیرگروه از ۱۴.۸درصد در اردیبهشت به ۷.۸درصد در خرداد کاهش یافته است. هرچند این افت بیانگر کاهش سرعت رشد قیمتها نسبت به ماه قبل است، اما همچنان نرخ تورم ماهانه این بخش از متوسط تورم ماهانه کل کشور (۵.۹درصد) و همچنین از تورم ماهانه کل گروه حملونقل (۵.۷درصد) بالاتر است؛ موضوعی که نشان میدهد هزینه استفاده از خدمات حملونقل عمومی همچنان با سرعتی بیش از میانگین اقتصاد در حال افزایش است.
در شاخص نقطهبهنقطه نیز روندی مشابه مشاهده میشود. تورم این زیرگروه از ۷۴.۳درصد در اردیبهشت به ۸۲.۵درصد در خرداد رسیده است. این افزایش بیش از هشت واحد درصدی نشان میدهد اگرچه آهنگ افزایش قیمتها نسبت به ماه قبل کندتر شده، اما سطح قیمت خدمات حملونقل عمومی همچنان نسبت به مدت مشابه سال گذشته با شتاب قابلتوجهی افزایش یافته است. در شاخص تورم سالانه نیز روند صعودی ادامه دارد. تورم سالانه خدمات حملونقل عمومی از ۶۱.۱درصد در اردیبهشت به ۶۳.۷درصد در خرداد رسیده است. این موضوع بیانگر آن است که فشار هزینهای شرکتهای حملونقل، ناوگان عمومی و خدمات جابهجایی نهتنها کاهش نیافته، بلکه همچنان در حال انباشت است و آثار آن به تدریج در نرخ کرایهها منعکس میشود.
مقایسه سه زیرگروه اصلی حملونقل نیز تصویر قابلتوجهی از تغییر ترکیب تورم ارائه میدهد. در بخش خرید وسایل نقلیه، تورم ماهانه تنها ۱.۶درصد ثبت شده است که از فروکش کردن شوک افزایش قیمت خودرو حکایت دارد. در مقابل، استفاده از وسایل حملونقل شخصی با تورم ماهانه ۹درصد و خدمات حملونقل عمومی با تورم ماهانه ۷.۸درصد نشان میدهند که کانون اصلی فشار تورمی از «خرید خودرو» به «هزینه استفاده از خودرو و خدمات جابهجایی» منتقل شده است. به بیان دیگر، اگرچه خانوارها در خرداد نسبت به اردیبهشت با جهش جدیدی در قیمت خرید خودرو روبهرو نبودند، اما برای استفاده از خودرو یا بهرهگیری از حملونقل عمومی همچنان ناچار به پرداخت هزینههای بیشتری شدهاند.
این تغییر الگو، یکی از مهمترین پیامهای گزارش خرداد مرکز آمار است؛ بازاری که در آن شوک قیمتی خودرو تا حد زیادی تخلیه شده، اما هزینههای روزمره جابهجایی همچنان با قدرت در حال افزایش است و فشار تورمی را از بازار خودرو به سبد مصرف جاری خانوار منتقل کرده است.
یک کارشناس خودرو در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در تبیین آمارهای مربوط به تورم حملونقل عنوان میکند که دادههای خرداد از تغییر ماهیت تورم در این بخش خبر میدهد. در اردیبهشت، عامل اصلی رشد شاخصها، جهش قیمت خودرو بود؛ اما در خرداد، اگرچه تب افزایش قیمت خودرو فروکش کرده، هزینه استفاده از خودرو و خدمات حملونقل همچنان در حال افزایش است و همین موضوع باعث شده فشار تورمی از بازار خرید خودرو به هزینههای روزمره جابهجایی منتقل شود. از سوی دیگر، با توجه به اعمال افزایش قیمت محصولات ایرانخودرو در روزهای پایانی خرداد، باید منتظر انتشار آمار تیرماه ماند تا مشخص شود چه میزان از این افزایش قیمت در شاخصهای تورمی منعکس خواهد شد. به هر روی، پیام اصلی آمار خرداد روشن است؛ بازار خودرو از مرحله جهشهای پیدرپی قیمتی فاصله گرفته، اما خانوارها هنوز از فشار تورمی این بخش رهایی نیافتهاند. تنها شکل این فشار تغییر کرده است؛ از هزینه خرید خودرو به هزینه استفاده از آن و از قیمت خودرو به هزینه جابهجایی روزمره.
